تفسیر آیهٔ ۷۷ سورهٔ زخرف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ نٰادَوْا يٰا مٰالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنٰا رَبُّكَ قٰالَ إِنَّكُمْ مٰاكِثُونَ » (و فریاد برمی‌آورند: ای مالک، کاش پروردگارت بر ما مرگ را رقم زند! می‌گوید: شما ماندگارید). «مالک» همان فرشتهٔ نگهبان دوزخ است؛ چنان‌که در روایات از طریق اهل‌سنت و شیعه (عامه و خاصه) آمده است.

و اینکه آنان خواستهٔ خود از خدای پاک و منزه را خطاب به مالک می‌گویند، بدان سبب است که از پروردگارشان در حجاب‌اند و به او دسترسی ندارند؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید:

«كَلاّٰ إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ» (مطففین: ۱۵)؛ «هرگز! بی‌گمان آنان در آن روز از [دیدار رحمتِ] پروردگارشان محروم و در پرده‌اند»، و فرمود: «قٰالَ اخْسَؤُا فِيهٰا وَ لاٰ تُكَلِّمُونِ» (مؤمنون: ۱۰۸)؛ «[خداوند] فرمود: در آتش خوار و بی‌مقدار بمانید و با من سخن نگویید!».

بنابراین معنا چنین است که آنان از مالک می‌خواهند از خداوند درخواست کند که به زندگی‌شان پایان دهد [و جانشان را بگیرد].

مراد از «پایان دادن به کارشان»، میراندن آنان است؛ و دوزخیان از مرگ، نابودی و نیستیِ محض را می‌خواهند تا با آن، از تیره‌روزی و عذاب دردناکی که گرفتار آنند رهایی یابند. این درخواست ناشی از آشکار شدن خصلت‌های دنیویِ آنهاست؛ چراکه در دنیا مرگ را نیستی و از میان رفتن می‌دانستند، نه کوچیدن از سرایی به سرای دیگر. ازاین‌رو مرگ را به همان معنایی طلب می‌کنند که در جانشان ریشه دوانده بود؛ وگرنه آنان یک بار مرده بودند و حقیقت مرگ را به چشم دیده بودند.

و این سخن او که: « قٰالَ إِنَّكُمْ مٰاكِثُونَ » (گفت: بی‌گمان شما ماندگارید)؛ یعنی در همان زندگی سراسر شقاوت و عذاب دردناکی که در آن گرفتارید باقی خواهید ماند؛ و گویندهٔ این سخن مالک است که در پاسخ به درخواستشان چنین می‌گوید.