تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ زخرف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ فَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ صَفْحاً أَنْ كُنْتُمْ قَوْماً مُسْرِفِينَ » (آیا به این دلیل که شما مردمی زیاده‌رو هستید، این پند و یادآوری را با روی‌گردانی از شما کنار بگذاریم؟). استفهام در اینجا برای انکار است، و حرف «فاء» برای نتیجه‌گیری از مطالب گذشته آمده است، و تعبیر «ضرب الذكر عنهم» به معنای برگرداندن و منصرف کردن قرآن از آنان است. در مجمع‌البیان فرموده است: «اصل عبارتِ «ضربت عنه الذكر» از آنجا آمده است که هرگاه سوارکار بر مرکبی بنشیند و بخواهد آن را از سویی بازگرداند، با چوب‌دستی یا تازیانه بر آن می‌زند تا آن را به سویی دیگر برگرداند؛ سپس واژهٔ زدن به جای بازگرداندن و منحرف ساختن به کار رفت».

پایان سخن او. و واژهٔ «صفح» به معنای روی‌گردانی است، از این رو «صفحاً» مفعول‌له (بیانگر علت روی‌گردانی) است؛ و این احتمال هم داده شده است که به معنای جانب و سو باشد. در عبارتِ «و أَنْ كُنْتُمْ » (به این سبب که بودید)، حرف اضافه حذف شده و در اصل «لأن کنتم» (چون بودید) است، و به سخن الهیِ « أَ فَنَضْرِبُ » (آیا برگردانیم؟) پیوند دارد.

و معنای آیه چنین است: آیا یادآوری—یعنی همان کتابی را که قرآن عربی قرار دادیم تا در آن بیندیشید—به خاطر روی‌گردانی از شما به سبب آنکه مردمی زیاده‌رو هستید، از شما برگردانیم؟ یا اینکه آیا آن را به دلیل زیاده‌روی‌تان به کناری بنهیم؟ یعنی ما به این سبب، آن را از شما دریغ نمی‌کنیم و منصرف نمی‌سازیم.