تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ زخرف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِذٰا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِمٰا ضَرَبَ لِلرَّحْمٰنِ مَثَلاً ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ كَظِيمٌ » (و هرگاه یکی از آنان به آنچه برای خدای رحمان مثل زده [یعنی فرزند دختر] مژده داده شود، چهره‌اش سیاه می‌گردد و آکنده از خشم و اندوه می‌شود). «مَثَل» همان همتا و شبیه و هم‌جنسِ چیزی است، و مَثَل قرار دادنِ چیزی به معنای هم‌جنس گرفتنِ آن با چیز دیگر است؛ و مراد از «و بِمٰا ضَرَبَ لِلرَّحْمٰنِ مَثَلاً » جنس ماده (دختر) است؛ و «كَظِيم» یعنی کسی که درونش آکنده از اندوه و خشم است.

معنای آیه چنین است: حال و روزِ آنان این است که هرگاه به یکی از آن‌ها مژدهٔ ولادت فرزند ماده داده شود—همان که او را شبیه و هم‌جنسِ خدای رحمان قرار داده‌اند—از شدت غم چهره‌اش سیاه می‌شود و وجودش لبریز از اندوه و خشم می‌گردد؛ چراکه خود به داشتن آن راضی نیستند و آن را برای خویش ننگ می‌شمارند، اما همان را برای خدا می‌پسندند!

التفات (گردش کلام) در این آیه به سوی صیغهٔ غایب، برای بازگوییِ شیوهٔ زشت و رفتار ناپسندِ آنان نزد دیگران است تا مایهٔ شگفتیِ شنونده گردد.