تفسیر آیهٔ ۱۱ سورهٔ زخرف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الَّذِي نَزَّلَ مِنَ السَّمٰاءِ مٰاءً بِقَدَرٍ فَأَنْشَرْنٰا بِهِ بَلْدَهً مَيْتاً كَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ » (و همان کسی که از آسمان آبی به اندازه فرود آورد، پس با آن سرزمینی مرده را زنده کردیم؛ شما نیز این‌گونه [از گورها] بیرون آورده می‌شوید). مقید کردنِ فرود آوردن آب به «بِقَدَرٍ» (به اندازه) برای اشاره به این است که این کار از روی اراده و تدبیر انجام می‌گیرد، نه به تصادف و بی‌هدف. «إنشار» به معنای زنده کردن است، و «مَیْت» مخففِ «مَيِّت» (با تشدید) است. توصیفِ سرزمین به این صفت از آن روست که مکان است؛ چرا که سرزمین تنها به اعتبار مکان بودنش به مرگ و زندگی متصف می‌شود. همچنین التفات (تغییر لحن گفتار) از غایب به متکلم مع‌الغیر (اول‌شخص جمع) در « فَأَنْشَرْنٰا » برای نشان دادن عنایت و اهمیت است.

و چون با فرود آوردن سنجیدهٔ آب و زنده ساختنِ سرزمین مرده بر آفرینش و تدبیر خویش استدلال کرد، نتیجهٔ دیگری از آن گرفت که توحید جز با آن کامل نمی‌شود؛ و آن همان معاد است که بازگشت همگان به سوی خدای متعال به‌شمار می‌رود؛ ازاین‌رو فرمود:

« كَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ »؛ یعنی همان‌گونه که سرزمین مرده را زنده کرد، شما نیز زنده از گورهایتان برانگیخته می‌شوید.

گفته شده است: تعبیر از رویاندن و بیرون آوردنِ گیاه با واژهٔ «إنشار» که همان زنده کردنِ مردگان است، و تعبیر از زنده ساختنِ انسان‌ها با واژهٔ «إخراج» (بیرون آوردن)، برای بزرگداشتِ کارِ رویاندن گیاه و آسان‌نماییِ امر رستاخیز است، تا روش استدلال استوار گردد و راه مقایسه روشن شود.