تفسیر آیهٔ ۴۷ سورهٔ شوری

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اِسْتَجِيبُوا لِرَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لاٰ مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللّٰهِ مٰا لَكُمْ مِنْ مَلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ وَ مٰا لَكُمْ مِنْ نَكِيرٍ » («پروردگارتان را اجابت کنید، پیش از آنکه روزی فرا رسد که از سوی خدا بازگشتی برای آن نیست؛ در آن روز نه پناهگاهی دارید و نه راهی برای انکار [گناهانتان]» [شوری: ۴۷]). سیاق آیات نشان می‌دهد که این سخن، دعوت [به طاعت] و هشداری دربارهٔ روز قیامت است که در آیات پیشین یاد شد؛ ازاین‌رو، سخن برخی مفسران که گفته‌اند مراد از این روز، روز مرگ است، پذیرفتنی نیست.

در عبارت « لاٰ مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللّٰهِ » («هیچ بازگرداندنی از سوی خدا برای آن نیست»)، « لاٰ » برای نفی جنس، « مَرَدَّ » اسم آن، « لَهُ » خبر آن، و « مِنَ اللّٰهِ » حال برای « مَرَدَّ » است. معنا این است: روزی که از سوی خدا هیچ بازگرداندنی برای آن نخواهد بود؛ یعنی فرارسیدنش حتمی است و خداوند هرگز آن را بازنمی‌گرداند. این توصیف هم‌معنای همان کلام مکرر خدای متعال است که روز قیامت را روزی می‌خواند که «تردیدی در آن نیست».

برای این جمله، یعنی فرمودهٔ خدا: « يَوْمٌ لاٰ مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللّٰهِ » («روزی که از سوی خدا بازگشتی برای آن نیست»)، ترکیب‌های نحوی دیگری نیز ذکر کرده‌اند که بازگویی آن‌ها فایده‌ای ندارد.

و فرمودهٔ الهی: «مٰا لَكُمْ مِنْ مَلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ وَ مٰا لَكُمْ مِنْ نَكِيرٍ » («در آن روز هیچ پناهگاهی نخواهید داشت و هیچ جای انکاری برایتان نیست»): «ملجأ» همان پناهگاهی است که به آن پناه می‌برند، و «نکیر» ــ چنان‌که گفته‌اند ــ مصدری به‌معنای «انکار» است. معنا چنین است: برای شما پناهگاهی نیست که از [عذاب] خدا به آن پناه ببرید، و به‌سبب آشکار بودن حقیقت از هر جهت، هیچ راهی برای انکار کارهایی که از شما سرزده است ندارید.