تفسیر آیهٔ ۲۲ سورهٔ شوری

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « تَرَي الظّٰالِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمّٰا كَسَبُوا وَ هُوَ وٰاقِعٌ بِهِمْ » (شوری: ۲۲؛ «ستمکاران را می‌بینی که از آنچه مرتکب شده‌اند هراسانند، در حالی که آن [عذاب] بر آنان فرود خواهد آمد») تا پایان آیه. خطاب به پیامبر (ص) از این رو است که ایشان شنوندهٔ کلام است، از این رو شامل هر کسی می‌شود که شأنِ دیدن داشته باشد. و مقصود از ستمکاران کسانی هستند که دین خدا را که برای بندگانش تشریع کرده بود رها کرده و از قیامت روی گردانده‌اند. معنا چنین است: بینندگان در روز قیامت این ستمکاران را می‌بینند در حالی که از گناهانی که اندوخته‌اند بیمناکند و آن [پیامدِ اعمال] بر سرشان فرود می‌آید و هیچ راه گریزی از آن ندارند.

این آیه از آیاتی است که به روشنی بر تجسم اعمال (عینیت یافتن کارهای انسان در قیامت به صورت پاداش یا کیفر) دلالت دارد. و برخی گفته‌اند در کلام کلمه‌ای در تقدیر گرفته شده و معنا چنین است: «مشفقين من وبال ما كسبوا» (هراسان از پیامد شوم آنچه اندوخته‌اند)، در حالی که نیازی به این فرض نیست.

و سخن خدای متعال: « وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ فِي رَوْضٰاتِ الْجَنّٰاتِ » (و کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند در باغ‌های بهشت جای دارند)؛ در تفسیر مجمع‌البیان آمده است که «روضه» سرزمینی سرسبز و خرم از روییدنی‌های نیکوست، و «جنت» زمینی است که درختان آن را در میان گرفته‌اند؛ بنابراین «روضات الجنات» باغ‌های پردرختی است که گستره و پهنهٔ آن سرسبز و خرم است.

و کلام او: « لَهُمْ مٰا يَشٰاؤُنَ عِنْدَ رَبِّهِمْ » (برای آنان نزد پروردگارشان هر چه بخواهند فراهم است)، یعنی نظام اسباب در آنجا برچیده شده است؛ بلکه تنها سبب، همان اراده و خواستِ خود آنان است و خداوند از جانب خویش هر چه را بخواهند برایشان می‌آفریند؛ این همان فضل بزرگ است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۷ تا ۲۶ با هم

این بخش، چهارمین دسته از آیات است که وحی الهی را چنین معرفی می‌کند: دینی که با وحی فرود آمده، کتابی نوشته‌شده و مقرر برای مردم است و ترازویی است که اعمالشان با آن سنجیده می‌شود تا بر همان اساس در روز قیامت جزا داده شوند، و پاداش نیکو نیز بخشی از روزیِ الهی به شمار می‌رود. ادامه در متن کامل