تفسیر آیهٔ ۴۶ سورهٔ فصلت

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « مَنْ عَمِلَ صٰالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَسٰاءَ فَعَلَيْهٰا » (هر کس کار شایسته‌ای کند، به سود خود اوست و هر کس بدی کند، به زیان خود اوست)... یعنی عمل، وابسته به صاحبِ خویش و توصیف‌کنندهٔ اوست؛ پس اگر شایسته و سودبخش باشد، جانِ خودِ او از آن بهره‌مند می‌شود، و اگر بد و زیان‌بار باشد، جانِ خود او آسیب می‌بیند. بنابراین، نه در این‌که خدای متعال سودِ عمل شایسته را به صاحبش برساند ــ که همان پاداش است ــ و نه در این‌که زیانِ عمل بد را متوجه صاحبش سازد ــ که همان کیفر است ــ ستمی وجود ندارد و چیزی در غیر جایگاهش نهاده نشده است.

و اگر این کار ستم می‌بود، خدای متعال در پاداش دادن و عذاب کردنِ بندگانِ بی‌شمار در ازای کردارهای بی‌شمار، بسیار ستم‌کننده به بندگان می‌بود؛ در حالی که این کار ستم نیست و خدای متعال نیز هرگز نسبت به بندگانش بسیار ستم‌کننده نبوده است. از این رو وجهِ به‌کارگیری صیغهٔ مبالغه در سخن حق‌تعالی آشکار می‌شود که فرمود: « وَ مٰا رَبُّكَ بِظَلاّٰمٍ لِلْعَبِيدِ » (و پروردگار تو نسبت به بندگان هرگز بسیار ستم‌کننده نیست)، و نفرمود: «و ما ربك بظالم» (و پروردگارت ستمکار نیست).