تفسیر آیهٔ ۴۳ سورهٔ فصلت

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « مٰا يُقٰالُ لَكَ إِلاّٰ مٰا قَدْ قِيلَ لِلرُّسُلِ مِنْ قَبْلِكَ » (به تو چیزی جز آنچه به پیامبران پیش از تو گفته شده، گفته نمی‌شود). حرف «مٰا» در عبارت « مٰا يُقٰالُ لَكَ » نافیه (حرف نفی) است، و گویندگان همان کسانی هستند که کافر شدند، آنجا که گفتند: او جادوگر یا دیوانه یا شاعری یاوه‌گو در سخن خویش است یا می‌خواهد بر ما فرمانروایی کند؛ و گویندگان سخنانی هم که به پیامبران پیشین گفته شده بود، امت‌های آنان بودند.

معنای آیه این است: آنچه کافران قومت به تو می‌گویند ــ آن هنگام که به‌سویشان فرستاده شدی و دعوتشان کردی و آنان آن تهمت‌ها را به تو زدند ــ جز همان چیزی نیست که به پیامبران پیش از تو نیز گفته شد؛ یعنی همانند سخنانی است که به آنان می‌گفتند.

و سخن خدای متعال: « إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَهٍ وَ ذُو عِقٰابٍ أَلِيمٍ » (بی‌گمان پروردگارت دارای آمرزش و دارای کیفری دردناک است) در جایگاه تهدید و هشدار است؛ یعنی پروردگارت دارای این دو صفت است؛ پس بنگر یا بنگرند که در برابر آنچه به پیامبرش می‌گویند، چه چیزی از سوی پروردگارشان به آنان خواهد رسید؟ آیا آمرزش است یا کیفر؟ بنابراین، این آیه در معنای سخن دیگر الهی است که فرمود: « اِعْمَلُوا مٰا شِئْتُمْ إِنَّهُ بِمٰا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ » (هر چه می‌خواهید بکنید، که او به آنچه انجام می‌دهید بیناست؛ فصلت: ۴۰)؛ یعنی هر کار نیک یا بدی انجام دهید، پاداش یا کیفر همان دقیقاً به شما خواهد رسید.

و برخی گفته‌اند معنای آیه چنین است: دربارهٔ کار این کسانی که به قرآن کافر شدند، چیزی به تو وحی نمی‌شود مگر آنچه به پیامبران پیش از تو وحی شد، و آن اینکه پروردگارت دارای آمرزش و دارای کیفری دردناک است. بر این اساس، مراد از «قول»، وحی است و جملهٔ « إِنَّ رَبَّكَ » بیان همان چیزی است که گفته (وحی) شده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴۱ و ۴۳ با هم

و برخی دیگر گفته‌اند: خبر آن، جملهٔ « مٰا يُقٰالُ لَكَ » (به تو گفته نمی‌شود...) [فصلت: ۴۳] تا آخر است که ضمیر «فیهم» (دربارهٔ آنان) در آن حذف شده و معنایش چنین است: «دربارهٔ کسانی که به قرآن کفر ورزیدند، به تو سخنی گفته نمی‌شود مگر همان چیزی که به پیامبران پیش از تو گفته شد؛ که عذاب ریشه‌کن‌کننده در دنیا و عذاب آتش در آخرت سهم آنان است». البته جلوه‌های تکلف و ناهمواری در این توجیه‌ها بر اهل تأمل و ژرف‌اندیشی پوشیده نیست.