تفسیر آیهٔ ۲۹ سورهٔ فصلت

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالَ الَّذِينَ كَفَرُوا رَبَّنٰا أَرِنَا الَّذَيْنِ أَضَلاّٰنٰا مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ » (و کافران گفتند: پروردگارا، آن دو [گروه گمراه‌گری] از جن و انس را که ما را گمراه کردند به ما نشان بده). این جمله بازگوییِ سخنی است که کافران در آتش دوزخ بر زبان می‌آورند؛ از خداوند می‌خواهند پیشوایان جنّی و انسیِ خود را به آنان نشان دهد تا آن‌ها را زیر گام‌هایشان بیندازند، تا هم خوارشان سازند و هم عذابشان را سنگین‌تر کنند؛ همان‌گونه که پایان سخنشان به این مطلب اشاره دارد: « نَجْعَلْهُمٰا تَحْتَ أَقْدٰامِنٰا لِيَكُونٰا مِنَ الْأَسْفَلِينَ » (تا آن‌ها را زیر گام‌هایمان بنهیم تا از پست‌ترین‌ها گردند).

بحث روایی

در مجمع‌البیان دربارهٔ سخن خدای متعال: « أَرِنَا الَّذَيْنِ أَضَلاّٰنٰا » (آن دو تنی را که گمراهمان کردند به ما نشان بده) آمده است: مرادشان ابلیسِ ابلیس‌ها و قابیل، فرزند آدم است که نخستین پدیدآورندهٔ نافرمانی بود؛ این مطلب از علی (ع) روایت شده است.

می‌گویم: شاید این از باب تطبیق (جَری: انطباق آیه بر مصداق‌های بارز) باشد، چرا که آیه عام است.