تفسیر آیهٔ ۷۵ سورهٔ غافر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « ذٰلِكُمْ بِمٰا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ بِمٰا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ » (این [کیفر] بدان سبب است که در زمین به ناحق شادی می‌کردید و از آن رو که سرکشی و سرمستی می‌نمودید). «فَرَح» مطلقِ شادمانی است، و «مَرَح» زیاده‌روی در شادمانی است که ناپسند شمرده می‌شود. راغب گفته است: «فرح، گشایش سینه به سبب لذتی زودگذر است و بیشترین نمودِ آن در لذت‌های جسمانی است»؛ و نیز گفته است: «مَرَح، شدتِ شادمانی و زیاده‌روی در آن است». پایان سخن راغب.

و در عبارت « ذٰلِكُمْ بِمٰا كُنْتُمْ »، اشاره به عذابی است که در آن گرفتارند؛ و حرف «باء» در « بِمٰا كُنْتُمْ » برای سببیت (بیان علت) یا مقابله (پاداش و جزا) است.

و معنای آیه چنین است: این عذابی که در آن قرار دارید، به سبب آن است که در زمین با لذت‌های زودگذر به ناحق شادمانی می‌کردید، و به این علت است که در شادی زیاده‌روی می‌نمودید. این حالت به سبب دل‌بستگی‌شان به متاع ناپایدار دنیا و زیورهای آن، و دشمنی‌شان با هر حقی بود که با باطل آنان ناسازگاری داشت؛ از این رو با زنده‌کردنِ باطل خویش و میراندن و سرکوب حق، شادمانی و سرمستی می‌کردند.

صاحب مجمع‌البیان گفته است: فرح (شادمانی) مقید شد [و قید «بِغَيْرِ الْحَقِّ» آمد]، اما مرح (سرمستی) بدون قید ذکر شد؛ چرا که شادمانی گاهی به حق است و بر آن ستایش می‌شود، و گاهی به باطل است و بر آن نکوهش می‌گردد؛ اما سرمستی و بدمستی همواره بر باطل است. پایان سخن او.