تفسیر آیهٔ ۴۵ سورهٔ غافر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَوَقٰاهُ اللّٰهُ سَيِّئٰاتِ مٰا مَكَرُوا » (پس خدا او را از بدی‌های آنچه نیرنگ می‌کردند حفظ کرد). این جمله نتیجه‌گیری از واگذاری کارش به خداست؛ از این‌رو خداوند شرّ آنان را از او کفایت کرد و او را از بدی‌های مکر و نیرنگشان نگاه داشت. در این تعبیر اشاره‌ای است به این‌که آنان قصد بدی دربارهٔ او داشتند، ولی خداوند آنان را از او دفع کرد و گزندشان را بازگرداند.

بحث روایی

و در کتاب «محاسن» به سند خود از ایوب بن حُرّ، از امام صادق (ع) روایت شده است که دربارهٔ این سخن خدا:

« فَوَقٰاهُ اللّٰهُ سَيِّئٰاتِ مٰا مَكَرُوا » (پس خدا او را از بدی‌های نیرنگ‌هایشان حفظ کرد) فرمود: بدانید که فرعونیان به او هجوم آوردند و او را کشتند؛ اما آیا می‌دانید خدا او را از چه چیز حفظ کرد؟ او را از اینکه در دینش فریب دهند و بلغزانند حفظ کرد.

می‌گویم: روایات دیگری نیز به همین معنا وجود دارد؛ و در برخی روایات اهل‌سنت آمده است که خداوند او را از کشته‌شدن نجات داد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴۵ و ۴۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ حٰاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذٰابِ إلي قوله- أَشَدَّ الْعَذٰابِ » (و بدترین عذاب فرعونیان را فرا گرفت... تا آنجا که می‌فرماید: سخت‌ترین عذاب)؛ یعنی عذاب بد و ناگوار بر آنان فرود آمد و به آنان رسید. پس «سوء العذاب» از قبیل اضافه شدن صفت به موصوفِ خویش است و در توصیف با مصدر، مبالغه نهفته است. «آل فرعون» پیروان و هوادارانِ او هستند، و گاهی نیز که گفته می‌شود «آل فلان»، خودِ او را هم در بر می‌گیرد.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۴۴ و ۴۵ با هم

و در کتاب «خصال» از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: در شگفتم از کسی که از چهار چیز بیمناک است، چگونه به چهار چیز پناه نمی‌برد؟! ـ تا آنجا که فرمود: ـ و در شگفتم از کسی که درباره‌اش مکر و حیله شده، چگونه به این سخن پناه نمی‌برد: « وَ أُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَي اللّٰهِ إِنَّ اللّٰهَ بَصِيرٌ بِالْعِبٰادِ » (و کارم را به خدا واگذار می‌کنم که خدا به بندگان بیناست)؛ چرا که شنیده‌ام خدای متعال به دنبال آن می‌فرماید: « فَوَقٰاهُ اللّٰهُ سَيِّئٰاتِ مٰا مَكَرُوا » (پس خدا او را از بدی‌های نیرنگ‌هایشان حفظ کرد).

می‌گویم: این روایت در کتاب‌های دیگری نیز نقل شده است.