تفسیر آیهٔ ۳۶ سورهٔ غافر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و «صَرح» ــ بنا بر آنچه در مجمع‌البیان آمده ــ بنای آشکار و بلندی است که از دیدهٔ بیننده پوشیده نمی‌ماند، هرچند دور باشد؛ و «اسباب» جمع «سَبَب» است و آن وسیله‌ای است که با کمک آن به چیزی دست می‌یابی که از تو دور است.

و سخن او: « لَعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبٰابَ » (شاید به آن راه‌ها و وسیله‌ها دست یابم) در معنای بیانِ علّت برای دستورش به ساختن آن کاخ بلند است؛ و معنا چنین است: به تو فرمان می‌دهم آن را بسازی، زیرا امیدوارم با بالا رفتن از آن به راه‌ها و وسیله‌ها برسم. سپس آن ابزارها را با این کلام خود تفسیر کرد که:

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۶ و ۳۷ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالَ فِرْعَوْنُ يٰا هٰامٰانُ ابْنِ لِي صَرْحاً إلي قوله- فِي تَبٰابٍ » (و فرعون گفت: ای هامان، برای من کاخی بلند بساز... تا آنجا که می‌فرماید: جز در زیانکاری و هلاکت نبود)؛ فرمانی از جانب او به وزیرش هامان است تا برایش بنایی بسازد که با آن به آگاهی از خدای موسی دست یابد. شاید فرعون این دستور را در میان گفت‌وگو و استدلال‌های آن مرد مؤمن [مؤمن آل‌فرعون] و پس از منصرف شدن از کشتن موسی صادر کرده باشد؛ و به همین سبب، یادکردِ این ماجرا در میان اندرزها و استدلال‌های آن مرد باایمان جای گرفته است.

و برخی گفته‌اند: مقصود فرعون این بوده که هامان برایش رصدخانه‌ای بسازد تا در آن به رصد اوضاع و احوال آسمانی بپردازد، شاید پس از ناامید شدن از دستیابی به دلیلی با ابزارهای زمینی، در میان پدیده‌های آسمانی چیزی بیابد که بتوان با آن بر وجود خدای موسی استدلال کرد. و این سخن نیکی است. به هر روی، آنچه فرعون بر زبان آورد، با هیچ‌یک از آیین‌های بت‌پرستی سازگار درنمی‌آید؛ بنابراین شاید این کارش نیرنگی برای فریب‌دادنِ مردم بوده یا از سرِ نادانیِ خودش سر زده است، و چنین رفتاری از ستمکاران دور نیست.