تفسیر آیهٔ ۴۰ سورهٔ نساء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يَظْلِمُ مِثْقٰالَ ذَرَّهٍ» (همانا خدا به اندازهٔ سنگینیِ ذره‌ای ستم نمی‌کند...) تا پایان آیه. «مثقال» همان وزن و سنگینی است، و «ذرّه» مورچهٔ ریزِ سرخ‌رنگ است، یا یکی از همان ذرات غبارِ پراکنده در هواست که از خُردی به سختی دیده می‌شود. عبارتِ «مِثْقٰالَ ذَرَّهٍ» جانشین مفعول مطلق است؛ یعنی: ستمی روا نمی‌دارد که در وزن، معادلِ سنگینیِ ذره‌ای باشد.

سخن خدای متعال: «وَ إِنْ تَكُ حَسَنَهً» (و اگر کار نیکی باشد)، هم با رفعِ کلمهٔ «حَسَنه» (حَسَنَةٌ) خوانده شده و هم با نصبِ آن (حَسَنَةً)؛ بنا بر فرضِ رفع، «کان» تامّه است (به معنای: اگر کار نیکی پدید آید)، و بنا بر فرضِ نصب، تقدیر چنین است: «و اگر آن سنگینیِ یادشده کار نیکی باشد، خدا آن را دوچندان می‌فرماید». مؤنث آمدن ضمیر در سخنِ او: «إِنْ تَكُ»، یا به سبب مؤنث‌بودن خبر است، یا از آن روست که واژهٔ «مثقال» با اضافه شدن به «ذره»، مؤنث شده است.

سیاق کلام اقتضا می‌کند که این آیه در جایگاهِ بیان علت برای پرسش گذشته (در آیهٔ پیشین) باشد، و تقدیر چنین است: جای بس تأسف بر آنان است که ایمان نیاوردند و انفاق نکردند؛ چراکه اگر ایمان می‌آوردند و انفاق می‌کردند ــ در حالی که خدا به آنان داناست ــ خدا هرگز با نادیده‌گرفتن و پاداش ندادن، در برابرِ سنگینیِ ذره‌ای که انفاق کرده بودند به آنان ستم نمی‌کرد، و اگر کار نیکی می‌بود، آن را دوچندان می‌فرمود. و خدا داناتر است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان آیات

تفسیر آیه‌های ۳۶ تا ۴۲ با هم

این هفت آیه دربردارندهٔ ترغیب به احسان و انفاق در راه خدا و وعده‌ای نیکو بر آن است، و بر ترک انفاق—خواه با بخل‌ورزیدن و خواه با انفاقِ ریاکارانه در برابر مردم—نکوهش می‌کند. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۳۶ تا ۴۲ با هم

و بدان که از طریق اهل‌سنت روایات فراوانی آمده است مبنی بر اینکه این آیات دربارهٔ یهود نازل شده است. ادامه در متن کامل