وَإِنۡ خِفۡتُمۡ شِقَاقَ بَيۡنِهِمَا فَٱبۡعَثُواْ حَكَمٗا مِّنۡ أَهۡلِهِۦ وَحَكَمٗا مِّنۡ أَهۡلِهَآ إِن يُرِيدَآ إِصۡلَٰحٗا يُوَفِّقِ ٱللَّهُ بَيۡنَهُمَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرٗا
و اگر از ناسازگاری و جدایی میان آن دو بیم داشتید، داوری از خاندان مرد و داوری از خاندان زن برانگیزید؛ اگر آن دو داور خواستارِ اصلاح و آشتی باشند، خداوند میان آن زن و شوهر سازگاری پدید میآورد، که همانا خداوند دانایِ آگاه است.
تفسیر این آیه همراه آیههای دیگر
بیان آیات
تفسیر آیههای ۳۲ تا ۳۵ با هم
این آیات با احکام میراث و احکام نکاح که پیشتر گذشت پیوند دارد؛ هم احکامِ گذشته را استوار و تأکید میکند و هم احکامی کلی از آنها به دست میآید که برخی از نابسامانیهای عارضی در روابط میان مردان و زنان را سامان میبخشد و اصلاح میکند. ادامه در متن کامل
بحث روایتی
تفسیر آیههای ۳۲ تا ۳۵ با هم
این همان سربازی است که خود را در خطرناکترین مهلکهها میافکند—یعنی مرگ در انفجار بمبهای نابودکننده—به امید رسیدن به چیزی که آن را کرامت و افتخاری برتر میپندارد؛ گمانش این است که نامش در فهرست فداکارانِ راه وطن ثبت خواهد شد و به این سبب بر هر صاحبفخری میبالد، درست در همان حالی که باور دارد مرگ، نابودی و پوچی محض است؛ حال آنکه این خواسته چیزی جز آرزویی موهوم و کرامتی خرافی نیست. ادامه در متن کامل
تفسیر آیهٔ ۳۵ سورهٔ نساء، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۴، صفحهٔ ۳۳۶ تا ۳۵۲ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/4/35/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان آیات
خدای متعال میفرماید: «وَ إِنْ خِفْتُمْ شِقٰاقَ بَيْنِهِمٰا فَابْعَثُوا» (و اگر از جدایی و ناسازگاری میان آن دو بیم داشتید، داوری برانگیزید...). «شقاق» به معنای جدایی و دشمنی است، و خدای پاک و منزه برانگیختنِ دو داور را مقرّر فرمود تا کار از ستمگری و خودرأیی دورتر باشد. و سخن او: «إِنْ يُرِيدٰا إِصْلاٰحاً يُوَفِّقِ اللّٰهُ بَيْنَهُمٰا» (اگر آن دو اصلاح و سازش بخواهند، خدا میانشان سازگاری پدید میآورد) به این معناست که اگر زن و شوهر بدون لجاجت و یکدندگی در اختلاف، خواهان گونهای اصلاح و آشتی باشند، سلب اختیار از خود و واگذاری زمام کار به دو داورِ مورد پسند طرفین، موجب سازگاری و الفت میانشان خواهد شد.
با آنکه سبب عادی—که همان خواستِ آشتی از سوی آن دو و پیروی از داوریِ دو داور است—وجود دارد، توفیق و سازگاری به خدا نسبت داده شده است؛ زیرا او تعالی سببِ حقیقی است که سببها را به مسبَّبها پیوند میدهد و به هر صاحبحقی حقش را عطا میکند. سپس سخن را با این کلام کامل فرمود: «إِنَّ اللّٰهَ كٰانَ عَلِيماً خَبِيراً» (همانا خدا دانای آگاه است)، که تناسب آن با سیاق کلام کاملاً آشکار است.
بحث روایتی
و در کافی به سند خود از ابوبصیر از امام صادق (ع) روایت شده است که دربارهٔ سخن خداوند: «فَابْعَثُوا حَكَماً مِنْ أَهْلِهِ وَ حَكَماً مِنْ أَهْلِهٰا» («داوری از خاندان مرد و داوری از خاندان زن برانگیزید») فرمود: «الحكمان يشترطان إن شاءا فرقا، و إن شاءا جمعا فإن فرقا فجائز، و إن جمعا فجائز» (آن دو داور شرط میکنند که اگر خواستند، جدایی میافکنند و اگر خواستند، آشتی میدهند؛ پس اگر جدایی افکندند روا و نافذ است، و اگر آشتی دادند نیز روا و نافذ است).
میگویم: این معنا و نزدیک به آن، با چند طریق دیگر در همان کتاب (کافی) و در تفسیر عیاشی نیز روایت شده است.