تفسیر آیهٔ ۱۷۰ سورهٔ نساء

تفسیر این آیه در المیزان

بحث روایی

و نیز روایتی که در مجمع‌البیان از امام باقر (ع) دربارهٔ این سخن خدا آمده است: «قَدْ جٰاءَكُمُ الرَّسُولُ» (به‌راستی این پیامبر به سوی شما آمد) «بِالْحَقِّ»؛ (همراه با حق).

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يٰا أَيُّهَا النّٰاسُ قَدْ جٰاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِنْ رَبِّكُمْ فَآمِنُوا خَيْراً لَكُمْ» («ای مردم، بی‌تردید پیامبر همراه با حق از سوی پروردگارتان به‌سویتان آمده است، پس ایمان بیاورید که برایتان بهتر است»). این خطابی همگانی به اهل کتاب و عموم مردم است که از بیانات پیشین دربارهٔ اهل کتاب نتیجه گرفته شده است؛ و علتِ عام‌بودن این خطاب، فراگیربودن چیزی است که به آن دعوت شده‌اند—یعنی ایمان به پیامبر—که آن هم برخاسته از جهانی‌بودنِ رسالت آن حضرت است.

و سخن خدای متعال که می‌فرماید: «خَيْراً لَكُمْ» («در حالی که برایتان بهتر است»)، حال از ایمان است و حالی لازم (صفتِ جدایی‌ناپذیر) به شمار می‌رود؛ یعنی در حالی ایمان بیاورید که ویژگیِ همیشگیِ ایمان این است که برای شما خیر و مصلحت است.

و این سخن او که «وَ إِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ لِلّٰهِ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ» («و اگر کفر ورزید، پس بی‌گمان آنچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ خداست»)، بدین معناست که اگر کفر بورزید، کفرتان چیزی به سودِ شما نمی‌افزاید و چیزی هم از خدای پاک و منزه کم نمی‌کند؛ زیرا هرچه در آسمان‌ها و زمین است از آنِ خداست، پس محال است چیزی از ملکِ خدای متعال از او سلب شود؛ چرا که در سرشت هر موجودی در آسمان‌ها و زمین نهاده شده که از آنِ خداست و او شریکی ندارد. ازاین‌رو، موجودبودنِ یک چیز و مملوکِ خدا بودنش دقیقاً یک حقیقت است؛ پس چگونه ممکن است چیزی از ملکیتِ خدای متعال بیرون رود، در حالی که هنوز یک «چیز» (موجود) است؟!

این آیه از سخنان جامعی است که هرچه در آن بیشتر دقت و تدبر کنی، نکته‌های لطیف‌تری از معنایش آشکار می‌شود و گستردگیِ شگفت‌انگیزی در بیانش جلوه‌گر می‌گردد؛ زیرا احاطهٔ ملکیتِ خدای متعال بر موجودات و آثارشان، در موضوع کفر و ایمان و طاعت و معصیت، معانی بسیار لطیفی به دست می‌دهد؛ پس بر تو باد که در آن بیشتر بیندیشی.