تفسیر آیهٔ ۶۴ سورهٔ زمر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ أَ فَغَيْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّي أَعْبُدُ أَيُّهَا الْجٰاهِلُونَ » (بگو: ای نادانان، آیا به من فرمان می‌دهید که جز خدا را بپرستم؟!). از آنجا که خدای سبحان چکیدهٔ آنچه را دلایلِ یادشده در این سوره بر آن دلالت دارد—یعنی یگانگی حق‌تعالی در آفرینش، مالکیّت و تدبیر امور—بیان فرمود، و لازمهٔ این امر، یگانگی حق‌تعالی در ربوبیّت (پروردگاری) و الوهیّت (معبود بودن) است، به پیامبرش (ص) فرمان داد به مشرکانی که به او پیشنهاد می‌کردند خدایانشان را بپرستد، بگوید: با وجود این دلایل روشن و آشکار، دیگر جایی برای پرستش غیر خدا و پذیرش پیشنهاد آنان باقی نمی‌ماند، و آیا این پیشنهاد چیزی جز نادانی است؟!

پس در جملهٔ « أَ فَغَيْرَ اللّٰهِ تَأْمُرُونِّي أَعْبُدُ »، حرف «فاء» برای متفرع ساختن مضمون این جمله بر آیهٔ « اَللّٰهُ خٰالِقُ كُلِّ شَيْءٍ » تا پایان آن دو آیه است؛ استفهام، انکاری است؛ عبارت « فَغَيْرَ اللّٰهِ » مفعولِ « أَعْبُدُ » است که به سبب توجه و عنایت ویژه بر آن، پیش انداخته شده است؛ و « تَأْمُرُونِّي » جملهٔ معترضه‌ای است میان فعل و مفعولش، و اصل آن «تأمرونني» بوده که یکی از دو نون در دیگری ادغام شده است.

و در عبارت « أَيُّهَا الْجٰاهِلُونَ » (ای نادانان)، خطاب قرار دادنِ آنان با صفت جهل، برای اشاره به این نکته است که فرمان دادنِ آنان به پیامبر برای پرستش غیر خدا و چنین درخواستی، با وجود آشکار بودن نشانه‌های یگانگی خداوند در ربوبیّت و الوهیّت، چیزی جز نادانیِ آنان نیست.