تفسیر آیهٔ ۴۱ سورهٔ زمر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنّٰا أَنْزَلْنٰا عَلَيْكَ الْكِتٰابَ لِلنّٰاسِ بِالْحَقِّ » (ما این کتاب را برای مردم به‌حق بر تو فرو فرستادیم) تا آخر آیه. این بخش در مقام بیان دلیلِ فرمانی است که در آیهٔ پیشین گذشت. حرف «لام» در « لِلنّٰاسِ » برای تعلیل است؛ یعنی به خاطر مردم، تا آن را برایشان تلاوت کنی و آنچه را در آن است به آنان ابلاغ نمایی. و حرف «باء» در « بِالْحَقِّ » برای ملابست (همراهی و آمیختگی) است؛ یعنی آمیخته و همراه با حق، به‌گونه‌ای که هیچ باطلی با آن مشوب نمی‌شود.

و این سخن او که فرمود: « فَمَنِ اهْتَديٰ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمٰا يَضِلُّ عَلَيْهٰا » (پس هر کس هدایت یابد، به سود خود اوست و هر کس گمراه شود، تنها به زیان خود گمراه می‌شود)؛ یعنی بر این فرو فرستادن چنین مترتب می‌شود که هر کس هدایت را پذیرا شود، سود آن—از سعادت زندگی و پاداش سرای آخرت—تنها به خود او بازمی‌گردد، و هر کس گمراه شود و هدایت نپذیرد، تیره‌بختی و فرجام ناگوارش—از کیفر سرای آخرت—تنها دامان خود او را می‌گیرد؛ چراکه خدای پاک و منزه والاتر از آن است که از هدایت آنان سودی ببرد یا از گمراهی‌شان زیانی ببیند.

و این سخن او که فرمود: « وَ مٰا أَنْتَ عَلَيْهِمْ بِوَكِيلٍ » (و تو بر آنان وکیل و کارساز نیستی)؛ یعنی کارشان به تو واگذار نشده و عهده‌دار تدبیر کارهایشان نیستی تا هدایتِ این کتاب را به دل‌هایشان برسانی.

و معنا چنین است: ما تنها از این رو به تو فرمان دادیم با آن سخنان تهدیدشان کنی که این کتاب را به‌حق بر تو نازل کردیم تا آن را بر مردم بخوانی و نه چیز دیگر؛ پس هر کس از آنان هدایت یابد، سودش تنها به خود او بازمی‌گردد و هر کس گمراه شود و با آن هدایت نیابد، ضررش فقط دامن‌گیر خود اوست، و تو از سوی ما وکیل بر آنان نیستی تا کارهایشان را تدبیر کنی و هدایت را به قلب‌هایشان برسانی؛ ازاین‌رو اختیاری در این امر برای تو نیست.