تفسیر آیهٔ ۴۰ سورهٔ زمر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و این سخن او که فرمود: « وَ يَحِلُّ عَلَيْهِ عَذٰابٌ مُقِيمٌ » (و عذابی پایدار بر او فرود می‌آید)؛ یعنی عذابی همیشگی، و همین معنا با «حلول» (فرود آمدن و ماندگار شدن) سازگار است. جدا کردنِ بیانِ این دو عذاب گواهی می‌دهد که مراد از اولی عذاب دنیا و مراد از دومی عذاب آخرت است، و در این کلام شدیدترین تهدید نهفته است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۹ و ۴۰ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ يٰا قَوْمِ اعْمَلُوا عَليٰ مَكٰانَتِكُمْ إِنِّي عٰامِلٌ إلي قوله- عَذٰابٌ مُقِيمٌ » (بگو ای قوم من! هر چه در توان دارید و بر جایگاه خود هستید عمل کنید، همانا من نیز عمل می‌کنم، تا آنجا که می‌فرماید: عذابی پایدار)؛ «مکانت» همان منزلت و اندازه است و جایگاه آن در امور معقول، مانند «مکان» در امور محسوس است. از این رو، فرمان به آنان که بر جایگاه و موقعیت خود عمل کنند، به این معناست که بر همان حالتی که از کفر، لجاجت و بازداشتن از راه خدا دارند پابرجا بمانند (که این سخن تهدید و اتمام حجت است).

و در سخن خداوند: « فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذٰابٌ يُخْزِيهِ » (به‌زودی خواهید دانست چه کسی عذابی خوارکننده به سراغش می‌آید)، ظاهر این است که واژه «مَنْ» استفهامیه است، نه موصوله؛ زیرا متعلَقِ علم (دانستن) آشکارا جمله است، نه مفرد.

و معنای آیه چنین است: در مقام خطاب به مشرکانِ قومت بگو: ای قومِ من، پیوسته بر همان حالتی از کفر و لجاجت که بر آن هستید عمل کنید؛ من نیز [همان‌گونه که مأمور شده‌ام و هرگز از آن دست نمی‌کشم] عمل خواهم کرد، پس به‌زودی خواهید دانست که چه کسی عذابی به سراغش می‌آید که خوار و زبونش می‌سازد؟ که آن عذاب دنیاست؛ همان‌گونه که در روز بدر رخ داد؛ و چه کسی عذابی پایدار بر او فرود می‌آید و هرگز از او جدا نمی‌شود، که همان عذاب آخرت است.