تفسیر آیهٔ ۱۱ سورهٔ زمر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

پس این سخن خدای متعال که می‌فرماید: « قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ » (بگو: همانا من مأمور شده‌ام که خدا را در حالی بپرستم که دین را برای او خالص گردانده‌ام)، اشاره به این است که آن حضرت (ص) در اصل فرمان به دین‌داریِ همراه با اخلاص، با دیگران شریک است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۱ و ۱۲ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ إلي قوله- أَوَّلَ الْمُسْلِمِينَ » (بگو: همانا من مأمور شده‌ام که خدا را در حالی بپرستم که دین را برای او خالص گردانده باشم... تا آنجا که فرمود: نخستین تسلیم‌شدگان)؛ این سخن نوعی بازگشت به کلام خدای متعال در آغاز همین سوره است که فرمود: « إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَيْكَ الْكِتٰابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ » (ما این کتاب را به حق بر تو نازل کردیم، پس خدا را در حالی بپرست که دین را برای او خالص ساخته باشی). هدف از این تکرار، ناامید ساختن مشرکان از پیامبر است تا طمع نبندند که او دست از دعوتشان بردارد و در شرک ورزیدن به خدا با آنان همراه شود؛ چنان‌که آغاز سورهٔ ص و آیاتی دیگر به این طمع‌ورزی اشاره دارند.

گویی می‌فرماید: به آنان بگو آنچه را از فرمان خدای متعال دربارهٔ عبادت با اخلاص در دین بر شما خواندم — و خطابِ آن متوجه من است — مقصودش صرفاً دعوت‌کردن شما به این امر نیست به‌گونه‌ای که من در این خطاب تنها در جایگاه شنونده قرار گرفته باشم و از قبیل ضرب‌المثلِ «إياك أعني و اسمعي يا جاره» (به در می‌گویم تا دیوار بشنود [کنایه از اینکه مخاطب ظاهری غیر از مخاطب واقعی است]) باشد؛ بلکه من نیز مانند یکی از شما مأمورم او را در حالی بپرستم که دین را برایش خالص کرده‌ام. و نه تنها این، بلکه مأمور شده‌ام نخستین تسلیم‌شده در برابر وحیی باشم که بر من نازل می‌شود؛ بنابراین ابتدا خودم در برابر آن تسلیم می‌شوم و سپس آن را به دیگران می‌رسانم. پس من از پروردگارم بیمناکم و او را خالصانه می‌پرستم، چه شما ایمان بیاورید و چه کفر ورزید؛ از این رو در من طمع مبندید.