تفسیر آیهٔ ۸ سورهٔ ص

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ أُنْزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ مِنْ بَيْنِنٰا » (آیا از میان همهٔ ما، قرآن بر او نازل شده است؟!). این پرسش، استفهامی انکاری و با انگیزهٔ تکذیب است؛ یعنی محمد (ص) هیچ امتیازی بر ما ندارد که به سبب آن بر ما برتری یابد و قرآن به جای ما بر او نازل گردد؛ بنابراین، این کلام در مقام انکار است؛ این انکار، یعنی انکارِ اختصاص یافتنِ نزول ذکر به پیامبر، مانند این سخنِ دیگرشان در نفی اختصاص به رسالت است که می‌گفتند: «ما أنت إلا بشر مثلنا» (تو جز بشری مانند ما نیستی).

خدای متعال می‌فرماید: « بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْ ذِكْرِي بَلْ لَمّٰا يَذُوقُوا عَذٰابِ » (بلکه آنان در یادآوری من دچار تردیدند، بلکه هنوز عذاب مرا نچشیده‌اند)؛ این سخن، إضراب (روی‌گردانی از کلام پیشین و بیان سخنی نو) از تمام گفته‌های آنان است؛ یعنی سخنانی که می‌گفتند از سر ایمان و باور قلبی نبوده، بلکه در ذکرِ من، که همان قرآن است، در شک و تردیدند.

شکّ آنان در قرآن به این سبب نیست که دلالتِ نشانه و معجزهٔ پیامبری پوشیده مانده یا در رساندن به یقین نارسا باشد؛ بلکه وابستگیِ دل‌هایشان به باورهای باطلی که دارند و پایبندی‌شان به تقلید، ایشان را از درنگ و توجه به دلالتِ این نشانهٔ معجزه‌آسای الهی بازمی‌دارد. از این رو در قرآن دچار شک شدند، در حالی که این ذکر، خود نشانه‌ای معجزه‌آساست.

و این سخن او که: « بَلْ لَمّٰا يَذُوقُوا عَذٰابِ » (بلکه هنوز عذاب مرا نچشیده‌اند)، إضرابی پس از إضراب پیشین است؛ بدین معنا که انکار و ایمان نیاوردنشان حتی از سرِ شک هم نیست، بلکه سرکشی و خودبزرگ‌بینی‌شان سبب شده که به حقانیت آن اعتراف نکنند، حتی اگر هیچ شکی هم در میان نباشد، تا زمانی که عذاب مرا بچشند و ناچار شوند اعتراف کنند، همان‌گونه که دیگران پیش از آنان چنین کردند.

و در عبارتِ « لَمّٰا يَذُوقُوا عَذٰابِ »؛ یعنی هنوز عذابم را نچشیده‌اند، هشداری است به عذابی قطعی که به وقوع خواهد پیوست.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۴ تا ۱۱ با هم

پس خدای پاک و منزه نازل فرمود: « وَ عَجِبُوا أَنْ جٰاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ-وَ قٰالَ الْكٰافِرُونَ هٰذٰا سٰاحِرٌ كَذّٰابٌ -إلي قوله- إِلاَّ اخْتِلاٰقٌ » (و تعجب کردند از اینکه هشداردهنده‌ای از میان خودشان به سراغشان آمده، و کافران گفتند: این جادوگری بسیار دروغگوست... ادامه در متن کامل