تفسیر آیهٔ ۴۹ سورهٔ ص

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « هٰذٰا ذِكْرٌ وَ إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ » (این یادآوری است، و بی‌تردید برای پرهیزگاران فرجامی نیکوست). اشاره با واژهٔ «هٰذا» (این)، به داستان‌های یادشده از پیامبران گرامی و بسیار توبه‌کننده (ع) است، و مراد از «ذِکر»، شرافت و ستایش نیکوست؛ یعنی آنچه بازگو شد، شرافتی ماندگار، نامی نیک و ستایشی زیبا برای آنان است که همواره در دنیا با آن یاد می‌شوند، و در آخرت نیز از پاداش الهی بازگشتگاهی نیکو دارند. مفسران چنین گفته‌اند.

بر این پایه، مراد از پرهیزگاران یا به طور ویژه همان پیامبرانِ یادشده هستند، یا عموم اهل تقوا که آن پیامبران نیز در میانشان جای دارند، و یاد کردن از سرانجامِ سرکشان در ادامه، از باب استطراد (گریز به مطلبی دیگر به مناسبت بحث) خواهد بود.

اما ظاهر کلام نشان می‌دهد که اشاره با «هٰذا» (این)، به خودِ قرآن است و مراد از «ذکر»، پندها و معارفی است که قرآن در بر دارد. در این تعبیر، بازگشتی است به آنچه سوره با آن آغاز شده بود، یعنی کلام الهی: « وَ الْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ » (سوگند به قرآنِ دارای پند و یادآوری؛ ص: ۱). پس این بخشی از کلام است که در آن، خدای پاک و منزه پاداش پرهیزگاران و کیفر سرکشان را در سرای آخرت بازگو می‌فرماید.

و کلام الهی که می‌فرماید: « وَ إِنَّ لِلْمُتَّقِينَ لَحُسْنَ مَآبٍ » (و بی‌تردید برای پرهیزگاران فرجامی نیکوست)؛ «مَآب» به معنای بازگشتگاه است و نکره آمدنِ «حُسْنَ مَآبٍ» برای بزرگداشت و اهمیت آن است، و معنای آیه روشن است.