تفسیر آیهٔ ۴۸ سورهٔ ص

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ اذْكُرْ إِسْمٰاعِيلَ وَ الْيَسَعَ وَ ذَا الْكِفْلِ وَ كُلٌّ مِنَ الْأَخْيٰارِ » (و اسماعیل و یَسَع و ذوالکِفل را یاد کن که همگی از نیکان بودند)؛ معنای آن روشن است.

روایت‌های مربوط به الیسع و ذوالکفل «ع»

خدای پاک و منزه نام این دو را در کلام خویش آورده، آنان را از پیامبران شمرده و ستوده است، و هر دو را در شمار نیکان قرار داده است (ص: ۴۸)، و ذوالکفل را نیز از شکیبایان دانسته است (انبیاء: ۸۵). همچنین در روایات نیز از این دو بزرگوار یاد شده است.

در «بحارالانوار» به نقل از «احتجاج»، «توحید» و «عیون اخبار الرضا» در روایتی طولانی که حسن بن محمد نوفلی از امام رضا (ع) نقل کرده، دربارهٔ احتجاج (گفت‌وگوی استدلالی) آن حضرت با جاثلیق (پیشوای بزرگ نصاری) آمده است که امام (ع) فرمود: «إن اليسع قد صنع مثل ما صنع عيسى(ع)-مشى على الماء و أحيا الموتى و أبرأ الأكمه و الأبرص-فلم يتخذه أمته ربا،الخبر» (الیسع نیز کارهایی همانند کارهای عیسی (ع) انجام داد؛ بر روی آب راه رفت، مردگان را زنده کرد و نابینای مادرزاد و شخص مبتلا به پیسی را شفا بخشید، اما امتش او را پروردگار نگرفتند...).

و در «قصص‌الانبیاء»، صدوق از دقّاق، از اسدی، از سهل، از حضرت عبدالعظیم حسنی روایت کرده است که گفت: «كتبت إلى أبي جعفر الثاني-أسأله عن ذي الكفل ما اسمه؟و هل كان من المرسلين؟» (به امام جواد (ع) نامه نوشتم و از ایشان دربارهٔ ذوالکفل پرسیدم که نامش چیست و آیا از پیامبران مرسل [دارای رسالت ویژه] بود؟).

آن حضرت (ع) در پاسخ نوشت: «بعث الله جل ذكره-مائة ألف نبي و أربعة و عشرين ألف نبي» (خداوند — که یادش گرامی باد — صد و بیست و چهار هزار پیامبر مبعوث فرمود)

«مرسلون منهم ثلاثمائة و ثلاثة عشر رجلا،و إن ذا الكفل منهم،و كان بعد سليمان بن داود،و كان يقضي بين الناس كما كان يقضي داود،و لم يغضب إلا لله عز و جل و كان اسمه عويديا-و هو الذي ذكره الله جلت عظمته في كتابه حيث قال:« وَ اذْكُرْ إِسْمٰاعِيلَ وَ الْيَسَعَ وَ ذَا الْكِفْلِ وَ كُلٌّ مِنَ الْأَخْيٰارِ »» (که از میان آنان، سیصد و سیزده نفر پیامبر مرسل بودند و ذوالکفل از جملهٔ آنان بود. او پس از سلیمان بن داود می‌زیست و همان‌گونه که داود داوری می‌کرد میان مردم قضاوت می‌نمود، و هرگز جز برای خدای عزوجل خشمگین نشد، و نامش «عُویدیا» بود؛ و او همان کسی است که خدای بزرگ در کتابش از او یاد کرده، آنجا که می‌فرماید: «وَ اذْكُرْ إِسْمٰاعِيلَ وَ الْيَسَعَ وَ ذَا الْكِفْلِ وَ كُلٌّ مِنَ الْأَخْيٰارِ» [و اسماعیل و الیسع و ذوالکفل را یاد کن که همگی از نیکان بودند؛ ص: ۴۸]).

می‌گویم: دربارهٔ داستان این دو بزرگوار (ع) روایات پراکندهٔ دیگری نیز وجود دارد که به دلیل ضعف سند و غیرقابل‌اعتماد بودن، از آوردن آن‌ها خودداری کردیم.