تفسیر آیهٔ ۹۵ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۹۵ و ۹۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ أَ تَعْبُدُونَ مٰا تَنْحِتُونَ وَ اللّٰهُ خَلَقَكُمْ وَ مٰا تَعْمَلُونَ » ([ابراهیم] گفت: آیا چیزی را که خود می‌تراشید می‌پرستید؟ در حالی که خدا شما و آنچه را می‌سازید آفریده است). در این آیه نیز فشردگی و حذفی وجود دارد؛ از جمله ماجرای دستگیریِ او، آوردنش در برابر دیدگان مردم، بازخواست و بازجویی از او و جز این‌ها.

و این پرسش، برای نکوهش و سرزنش است و در عین حال، استدلالی بر بطلان راه و رسمِ آنان در بر دارد؛ پس او می‌گوید: آنچه را انسان با دستِ خویش تراشیده، شایسته نیست پروردگار و معبودِ انسان باشد؛ و خدای پاک و منزه است که انسان و آنچه را او می‌سازد آفریده است، و آفرینش هرگز از تدبیر جداشدنی نیست؛ پس تنها او پروردگارِ انسان است، و از نادانی است که این [آفریدگارِ مدبر] رها شود و آن [بتِ تراشیده] پرستش گردد.

و بدین‌سان روشن شد که دیدگاه نمایان‌تر این است که کلمهٔ «ما» در سخن خدای متعال: « مٰا تَنْحِتُونَ » موصوله (به‌معنای «آنچه») است و در تقدیر «ما تنحتونه» (آنچه می‌تراشید) می‌باشد؛ و همچنین است در سخن او: « وَ مٰا تَعْمَلُونَ ». البته برخی احتمال داده‌اند که «مٰا» در این دو جمله مصدریه باشد [یعنی: تراشیدنتان و کارکردنتان]، ولی این احتمال دربارهٔ جملهٔ نخست بسیار دور از ذهن است.