تفسیر آیهٔ ۵۸ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۰ تا ۶۱ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « فَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَليٰ بَعْضٍ يَتَسٰاءَلُونَ -إلي قوله- فَلْيَعْمَلِ الْعٰامِلُونَ » (پس برخی از آنان به برخی دیگر روی آورده، از یکدیگر می‌پرسند... ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۵۸ و ۵۹ با هم

و کلام الهی که می‌فرماید: « أَ فَمٰا نَحْنُ بِمَيِّتِينَ إِلاّٰ مَوْتَتَنَا الْأُوليٰ وَ مٰا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ » (آیا ما دیگر نمی‌میریم، جز همان مرگ نخستینمان، و هرگز عذاب نخواهیم شد؟)؛ این پرسش برای تقریر (تأیید و تثبیت حقیقت) و اظهار شگفتی است. مراد از مرگِ نخستین، همان مرگ از زندگی دنیا است؛ اما مرگی که در پایان برزخ رخ می‌دهد و آیهٔ «رَبَّنٰا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ» (مؤمن: ۱۱) بر آن دلالت دارد، در اینجا به حساب نیامده است؛ زیرا مرگی که منکران گمان نابودی و بطلان درباره‌اش داشتند، همان مرگ دنیوی است.

معنای آیه—با توجه به حذف و کوتاه‌گوییِ نهفته در کلام—چنین است: سپس گویندهٔ یادشده رو به خود و هم‌نشینانش می‌کند و با شگفتی می‌گوید: آیا ما جاودانگانِ غرقِ نعمتیم و جز همان مرگ نخستین دیگر نمی‌میریم و هرگز عذاب نخواهیم شد؟

در مجمع‌البیان گفته است: آنان با این گفتار، ثبوت و یقین را اراده کرده‌اند نه شک و تردید را؛ و این سخن را تنها به این سبب گفتند که یادآوریِ آن، شادمانیِ نویافته و خوشحالیِ دوچندانی برایشان می‌آورد، هرچند از پیش می‌دانستند که در بهشت جاودان خواهند بود. این درست مانند آن است که به کسی مال فراوانی ببخشند و او با شگفتی بگوید: «آیا این همه مال برای من است؟!» در حالی که خود می‌داند مال اوست. و این مانند سخن شاعر است که می‌گوید:

«أ بطحاء مكة هذا الذي» (آیا آنچه پیش چشم می‌بینم، همان سرزمین بطحای مکه است؟)

تفسیر آیه‌های ۵۸ تا ۶۱ با هم

و بدان که مفسران در نسبت دادن بیشتر جمله‌های پیشین به سخن خدای متعال، یا سخن فرشتگان، یا سخن بهشتیانی غیر از آن گویندهٔ یادشده، دیدگاه‌های گوناگونی دارند؛ اما آنچه ما آوردیم، چیزی است که سیاق آیات آن را تأیید می‌کند. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۵۸ تا ۶۱ با هم

و در همان کتاب دربارهٔ سخن خدای متعال: « أَ فَمٰا نَحْنُ بِمَيِّتِينَ » (صافات: ۵۸) تا پایان آیات، به سند خود از پدرش، از علی بن مهزیار و حسن بن محبوب، از نضر بن سوید، از درست، از ابوبصیر، از امام باقر (ع) نقل کرده است که فرمود: «إِذَا دَخَلَ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ وَ أَهْلُ النَّارِ النَّارَ- جِيءَ بِالْمَوْتِ… ادامه در متن کامل

می‌گویم: حدیث سر بریدنِ مرگ به صورت قوچ در روز قیامت از روایات مشهور است که هم شیعه و هم اهل‌سنت آن را روایت کرده‌اند، و این رخداد، تجسم و تمثّلِ جاودانگی در آن روز است. ادامه در متن کامل