تفسیر آیهٔ ۸۰ سورهٔ یس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اَلَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ نٰاراً فَإِذٰا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ »؛ «همان کسی که برای شما از درخت سبز آتشی پدید آورد، که ناگهان شما از آن آتش می‌افروزید.» این آیه بیانی است برای سخن پیشین که: « اَلَّذِي أَنْشَأَهٰا أَوَّلَ مَرَّهٍ » (همان کسی که بار نخست پدیدش آورد)؛ و «ایقاد» به معنای برافروختن آتش است.

این آیه برای برطرف‌کردن این بعیدشماری آورده شده است که چگونه ممکن است موجودی بی‌جان، زندگی پیدا کند، در حالی که مرگ و زندگی با هم ناسازگارند. و پاسخ این است که این کار نه دور از ذهن است و نه شگفت؛ چراکه او همان کسی است که برای شما از درخت سبز و آب‌دار، آتش پدید آورد، تا آن‌گاه شما از آن آتش بیفروزید. و مراد از آن، بنا بر مشهور میان مفسران، درخت «مرخ» و «عَفار» است [یادداشت منبع: ۱) «المَرْخ» با فتحه و سپس سکون و خاء معجمه (نقطه‌دار)، و «العَفار» با عین مفتوحه، سپس فاء و راء مهمله (بی‌نقطه)، دو درختی هستند که با ساییدن یکی بر دیگری مشتعل می‌شوند.] عرب‌ها در گذشته در حالی که این دو درخت هنوز سبز و تر و تازه بودند، از چوب آن‌ها برمی‌داشتند؛ «عفار» را چوبِ زیرین (زَند زیرین: قطعه‌چوبی که در زیر قرار می‌دادند) و «مرخ» را چوبِ زبرین (زَند زبرین: چوب بالایی) قرار می‌دادند و چوب بالایی را بر پایینی می‌ساییدند، تا به خواست خدا جرقّه بزند و آتش بیفروزد. بنابراین، پدید آمدن موجود زنده از مرده، شگفت‌آورتر از جهیدنِ آتش از درختِ سبز نیست، در حالی که این دو ضدّ یکدیگرند.