تفسیر آیهٔ ۷۱ سورهٔ یس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنّٰا خَلَقْنٰا لَهُمْ مِمّٰا عَمِلَتْ أَيْدِينٰا أَنْعٰاماً فَهُمْ لَهٰا مٰالِكُونَ » (آیا ندیده‌اند که ما از آنچه دستان ما ساخته، برای آنان چهارپایانی آفریدیم و اینک مالک آن‌هایند؟)؛ در اینجا نشانه‌ای از نشانه‌های توحید یاد شده است که بر پروردگاری خدای متعال و تدبیر او برای جهان انسان دلالت دارد؛ و این نشانه، مانند همان نشانه‌هایی است که پیش‌تر در لابلای آیات توحیدی گذشت؛ یعنی زنده کردن زمین مرده با رویاندن دانه و میوه‌ها و جوشاندن چشمه‌ها.

و مراد از اینکه چهارپایان از دست‌ساخته‌های خدای متعال شمرده شده‌اند، شریک نبودنِ بت‌ها و دیگران در آفرینش آن‌ها و اختصاص این آفرینش به خودِ خدای متعال است؛ بنابراین، «کارِ دست‌ها» کنایه از اختصاص داشتن به خداست.

و سخن خدا: « فَهُمْ لَهٰا مٰالِكُونَ » (و اینک مالک آن‌هایند)، متفرع و نتیجهٔ این فرموده است: « خَلَقْنٰا لَهُمْ » (برای آنان آفریدیم)؛ زیرا معنایش این است که آن‌ها را به خاطر آنان آفریدیم، پس چهارپایان به خاطر انسان آفریده شده‌اند و لازمه‌اش اختصاص داشتن آن‌ها به انسان است؛ این اختصاص به مالکیت می‌انجامد، چرا که مالکیّت اعتباری (قراردادی) که در جامعه وجود دارد، از شاخه‌های اختصاص است.

از همین‌جا اشکال سخن برخی مفسران روشن می‌شود که گفته‌اند: مترتب شدنِ عبارت « فَهُمْ لَهٰا مٰالِكُونَ » (پس آنان مالک آن‌هایند) بر « خَلَقْنٰا لَهُمْ » (برای آنان آفریدیم) پوشیدگی دارد، و ظاهر آن است که بر کلامی در تقدیر مترتب شده و تقدیرش چنین است: «خلقناها لهم فهم لها مالكون» (آن‌ها را برایشان آفریدیم، پس آنان مالکشان هستند). اما بر تو پوشیده نیست که مترتب شدن آن بر « خَلَقْنٰا لَهُمْ » هیچ ابهامی ندارد و به در تقدیر گرفتن کلامی نیازی نیست.

و برخی گفته‌اند: «مِلک» در اینجا به معنای توانایی و چیرگی است؛ اما ایراد این سخن آن است که این معنا از جملهٔ بعد، یعنی « وَ ذَلَّلْنٰاهٰا لَهُمْ » (و آن‌ها را برایشان رام کردیم)، فهمیده می‌شود، در حالی که تأسیس (افزودن معنایی تازه) بهتر از تأکید (تکرار معنای گذشته) است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷۱ تا ۷۳ با هم

و معنای این سه آیه چنین است: آیا ندانسته‌اند که ما به خاطر آنان و برای سامان دادن به زندگی دنیایشان، چهارپایانی از قبیل شتر، گاو و گوسفند آفریدیم؟ و بر این آفرینش مترتب شد که مالک آن‌ها باشند؛ مالکیتی که انواع تصرّف‌ها را در آن‌ها بدون هیچ مانع و معارضی برایشان مجاز می‌دارد. و ما آن چهارپایان را برایشان رام ساختیم، به این صورت که آن‌ها را مسخّر و فرمان‌بردارشان کردیم تا سرکشی نکنند؛ پس برخی از آن‌ها مَرکبشان است که بر آن سوار می‌شوند، و از برخی، یعنی از گوشت‌هایشان می‌خورند؛ و در آن‌ها برایشان سودهایی است که از موها، کُرک‌ها و پوست‌هایشان بهره می‌برند، و نوشیدنی‌هایی از شیرهای آن‌هاست که می‌نوشند. آیا پس خدا را بر این تدبیرِ کامل که پرده از ربوبیت او بر آنان برمی‌دارد، سپاس نمی‌گزارند؟ و آیا او را به شکرانهٔ نعمت‌هایش عبادت نمی‌کنند؟