تفسیر آیهٔ ۴۵ سورهٔ یس

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ إِذٰا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا مٰا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَ مٰا خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ » (و هنگامی که به آنان گفته شود: «از آنچه پیش رو دارید و آنچه پشت سر نهاده‌اید پروا کنید، شاید مشمول رحمت شوید»). چون پروردگار نشانه‌های دلالت‌کننده بر ربوبیت را برشمرد، آنان را به سبب رعایت نکردن حق این نشانه‌ها، روی نیاوردن به آن‌ها و مترتب نساختن آثارشان نکوهش فرمود؛ پس هنگامی که به ایشان گفته می‌شود: این آیات روشن گواه آن است که پروردگارتان «الله» است، پس در وضعیت کنونی‌تان و نسبت به گناهانی که پیش فرستاده‌اید از نافرمانی او پروا بدارید، یا [بترسید از] عذاب شرک و گناهانی که اکنون بدان گرفتارید و آنچه پشت سر گذاشته‌اید، یا از شرک و گناهانی که پیش روی شما در زندگی دنیاست و از عذابی که پشت سرتان در آخرت است پروا کنید، از آن روی برمی‌گردانند و پاسخی بدان نمی‌دهند، چنان‌که عادت همیشگی‌شان در برابر همهٔ نشانه‌هایی است که بدان پند داده شده‌اند.

از اینجا نخست روشن می‌شود که مراد از «آنچه پیشِ رو دارند و آنچه پشت سر نهاده‌اند»، شرک و گناهانی است که در وضعیت کنونی به آن مبتلایند و آنچه پیش از این بدان مبتلا بودند، یا عذابی که سزاوارش گشته‌اند، به واسطهٔ همان نافرمانی‌ها، که سرانجامِ کار یکی است؛ یا مراد، شرک و معاصی در دنیا و عذاب در آخرت است، و این احتمال، موجّه‌ترین وجه‌هاست.

و دوم اینکه، حذف جواب «إذا» [در آیه] برای آن است که نشان دهد کارشان در گستاخی بر خداوند و سبک شمردن حق به جایی رسیده که دیگر نمی‌توان پاسخی را که در برابر دعوت‌کنندهٔ حق ـ آن‌گاه که آنان را به تقوا می‌خواند ـ می‌دهند بازگو کرد، و از سرِ دریغ و افسوس باید آن را ناگفته گذاشت و ذکر نکرد؛ و پروردگار با این سخنِ پس از آن بر این مطلب دلالت کرده است: « وَ مٰا تَأْتِيهِمْ مِنْ آيَهٍ مِنْ آيٰاتِ رَبِّهِمْ إِلاّٰ كٰانُوا عَنْهٰا مُعْرِضِينَ ».

بحث روایی

و در مجمع‌البیان دربارهٔ کلام خدای متعال که می‌فرماید: « وَ إِذٰا قِيلَ لَهُمُ اتَّقُوا مٰا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَ مٰا خَلْفَكُمْ » (یس: ۴۵؛ و چون به آنان گفته شود: از آنچه پیش روی شما و آنچه پشت سر شماست پروا کنید)، حلبی از امام صادق علیه‌السلام روایت کرده است که فرمود: «معناه اتقوا ما بين أيديكم من الذنوب-و ما خلفكم من العقوبة» (معنایش این است که از آنچه پیش روی شماست یعنی گناهان، و آنچه پشت سر شماست یعنی کیفر، پروا کنید).