تفسیر آیهٔ ۴۴ سورهٔ فاطر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كٰانَ عٰاقِبَهُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ كٰانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّهً » («آیا در زمین سیر نکردند تا بنگرند سرانجام کسانی که پیش از آنان بودند و نیرومندتر از ایشان بودند چگونه شد؟»). این آیه شاهدی است بر سنّتِ جاری خداوند در امت‌های گذشته؛ آنان از مشرکان مکه نیرومندتر بودند، اما چون مکر ورزیدند و حق را تکذیب کردند، خدا آنان را به عذاب گرفت.

خدای متعال می‌فرماید: «وَ مٰا كٰانَ اللّٰهُ لِيُعْجِزَهُ مِنْ شَيْءٍ فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ لٰا فِي الْأَرْضِ إِنَّهُ كٰانَ عَلِيماً» «قَدِيراً» («و هرگز چنین نبوده است که چیزی در آسمان‌ها و زمین خدا را درمانده و ناتوان کند؛ همانا او همواره دانا و توانا بوده است»).

این سخن، کامل‌کنندهٔ بیان پیشین برای هشدار و بیم‌دادنِ بیشتر به آنان است. حاصل کلام اینکه: باید از خدا پروا کنند و به او ایمان آورند و مکر نورزند و حق را تکذیب نکنند؛ زیرا سنّت خداوند دربارهٔ چنین رفتاری همان عذاب است، چنان‌که هلاک‌ساختن و عذاب‌کردنِ امت‌های پیشین که بسیار نیرومندتر از اینان بودند بر آن گواهی می‌دهد. و هیچ چیز در آسمان‌ها و زمین با قدرت یا نیرنگ نمی‌تواند خدای پاک و منزه را ناتوان سازد؛ زیرا او به‌طور مطلق داناست و دچار غفلت یا نادانی نمی‌شود تا با مکر و حیله‌ای فریب بخورد، و به‌طور مطلق تواناست و چیزی در برابر او یارای مقاومت ندارد.