تفسیر آیهٔ ۴۰ سورهٔ سبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلاٰئِكَهِ أَ هٰؤُلاٰءِ إِيّٰاكُمْ كٰانُوا يَعْبُدُونَ » (و روزی که همگی آنان را گرد می‌آورد، سپس به فرشتگان می‌گوید: آیا اینان بودند که شما را می‌پرستیدند؟). به گواهی سیاق کلام، منظور از «همگی آنان» همهٔ پرستندگان و معبودان با هم هستند.

و این سخن او که: « ثُمَّ يَقُولُ لِلْمَلاٰئِكَهِ أَ هٰؤُلاٰءِ إِيّٰاكُمْ كٰانُوا يَعْبُدُونَ » (سپس به فرشتگان می‌فرماید: آیا اینان شما را می‌پرستیدند؟)، پرسشی برای جویا شدن از اصلِ پرستشِ آنان نیست؛ زیرا اگر چنین بود، فرشتگان نمی‌توانستند آن را انکار کنند، چراکه مشرکان در دنیا آن‌ها را پرستیده بودند و در آیه می‌بینیم که فرشتگان آن را انکار کردند. بلکه مقصود، پرسش از رضایتِ فرشتگان به پرستشِ آنان است؛ مانند سخن خدای متعال به عیسی بن مریم: « أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنّٰاسِ اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلٰهَيْنِ مِنْ دُونِ اللّٰهِ » (آیا تو به مردم گفتی من و مادرم را به جای خدا دو معبود بگیرید؟) (مائده: ۱۱۶).

هدف از این پرسش، محکوم و بی‌پاسخ ساختنِ مشرکان و ناامید کردنشان از یاری و شفاعتِ فرشتگان است؛ درحالی‌که آنان در دنیا به همین امید، فرشتگان را می‌پرستیدند.