تفسیر آیهٔ ۲۶ سورهٔ سبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ يَجْمَعُ بَيْنَنٰا رَبُّنٰا ثُمَّ يَفْتَحُ بَيْنَنٰا بِالْحَقِّ وَ هُوَ الْفَتّٰاحُ الْعَلِيمُ » (بگو: پروردگار ما میان ما گرد می‌آورد، سپس به حق میان ما داوری و جدایی می‌افکند، و اوست داورِ گشاینده و بسیار دانا). چون لازم بود جزای عملِ هر یک از نیکوکار و بدکار به او برسد، و لازمهٔ آن تمایز نهادن میان آن دو از راه گردآوری و سپس جداسازی بود، و این کار شأن مدبر امور یعنی پروردگار است، به پیامبرش (ص) فرمان داد به آنان یادآوری کند کسی که همه را گرد می‌آورد و سپس به حق میانشان داوری و جدایی می‌افکند خداست؛ پس او پروردگار این گروه و آن گروه است، چراکه او فتاح (بسیار گشاینده و داور) و علیم (بسیار دانا) است، و با آفرینش و تدبیرْ میان هر دو چیز جدایی و گشایش می‌افکند تا بدین‌وسیله هر چیزی از چیز دیگر متمایز شود؛ همان‌گونه که فرمود: «أَنَّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ كٰانَتٰا رَتْقاً فَفَتَقْنٰاهُمٰا» (که آسمان‌ها و زمین به هم پیوسته بودند، پس آن دو را از هم شکافتیم؛ انبیاء: ۳۰)؛ و او به هر چیزی داناست.

پس این آیه ابتدا رستاخیز را برای تمایز نهادن میان نیکوکار و بدکار اثبات می‌کند، و سپس با توجه به انحصار ربوبیت در ذات باری‌تعالی، تمایز بخشیدن و پاداش و کیفر دادن را نیز منحصر در ساحت او می‌داند، و بدین‌وسیله ربوبیت کسانی را که مشرکان به عنوان پروردگار برگزیده بودند، باطل می‌سازد.

و «فتّاح» از نام‌های نیکوی خداوند است، و «فتح» پدید آوردن جدایی و گشودگی میان دو چیز است برای فایده‌ای که بر آن مترتب می‌شود؛ مانند گشودن در برای ورود با ایجاد فاصله میان دو لنگهٔ آن، و داوری و جداسازی میان دو چیز تا هر یک از آن دو در ذات، صفات و کارهایش از دیگری متمایز گردد.