تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ سبا

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنٰا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَ بَدَّلْنٰاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوٰاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَ أَثْلٍ وَ شَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ » (پس روی برتافتند و ما سیل ویرانگر سدّ [عَرِم] را به سویشان روانه ساختیم و دو باغشان را به دو باغ با میوه‌های تلخ و شوره‌گز و اندکی کُنار تبدیل کردیم). «عَرِم» همان سدّ و بندی است که آب را پشت خود نگه می‌دارد.

و برخی گفته‌اند عَرِم به معنای باران بسیار شدید است و اقوال دیگری نیز گفته شده است. « أُكُلٍ » (به ضم الف و کاف) به معنای هر میوهٔ خوردنی است؛ «خَمط»—بر اساس آنچه گفته‌اند—هر گیاهی است که تلخ‌مزه شده باشد؛ «أَثل» همان درخت گز (طرفاء) است و گفته شده درختی شبیه به گز و بزرگ‌تر از آن است که میوه‌ای ندارد؛ «سِدر» (درخت کنار) نیز گیاهی شناخته‌شده است. واژه‌های «أَثل» و «شَیء» بر «أُكُلٍ» عطف شده‌اند، نه بر «خمط».

و معنای آیه چنین است: پس قوم سبأ از آن شکری که بدان مأمور شده بودند روی گرداندند، و ما نیز کیفرشان دادیم و سیل سد را بر آنان فرو فرستادیم؛ پس شهرهایشان را غرق کرد و آن دو باغ را از میان برد، و در برابر آن دو باغ، دو باغ دیگر به آنان دادیم که میوه‌هایی تلخ، درختان گز و مقدار اندکی سدر (کُنار) داشتند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۵ تا ۱۹ با هم

و در کتاب «کافی»، به سند خود از سَدیر روایت کرده است که گفت: مردی از امام صادق (ع) دربارهٔ این سخن خداوند عزّوجلّ پرسید: « فَقٰالُوا رَبَّنٰا بٰاعِدْ بَيْنَ أَسْفٰارِنٰا وَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ » (پس گفتند: «پروردگارا، میان سفرهای ما فاصله بینداز!» و به خود ستم کردند؛ سبأ: ۱۹). ادامه در متن کامل