تفسیر آیهٔ ۶۰ سورهٔ احزاب

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَهِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ » (اگر منافقان و کسانی که در دل‌هایشان بیماری است و شایعه‌پراکنان در مدینه [از کار خود] بازنیستند، حتماً تو را بر ضد آنان برمی‌انگیزیم) تا آخر آیه؛ «انتهاء از چیزی» به معنای خودداری و بازایستادن از آن است، «إرجاف» شایعه‌پراکنی و انتشار سخنان باطل برای اندوه‌گین ساختن مردم و ایجاد اضطراب به سبب آن است، و «إغراء» به کاری به معنای برانگیختن و تحریض بر انجام آن است.

و معنای آیه چنین است: سوگند یاد می‌کنم که اگر منافقان و بیماردلان از تباهکاری بازنیستند و کسانی که برای افکندن اضطراب میان مسلمانان، خبرهای دروغین در مدینه پخش می‌کنند دست برندارند، قطعاً تو را بر ضد آنان برمی‌انگیزیم؛ سپس به دلیل اخراج و تبعیدشان از مدینه، جز مدت اندکی همسایهٔ تو در این شهر نخواهند ماند، و آن مدت اندک نیز فاصلهٔ میان صدور فرمان تا اجرای عملی آن است.

بحث روایی

و در تفسیر قمی دربارهٔ این سخن خدای متعال که می‌فرماید: « لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ الْمُنٰافِقُونَ » (اگر منافقان دست برندارند...) آمده است: این آیه دربارهٔ گروهی از منافقان در مدینه نازل شد که هرگاه پیامبر خدا (ص) به یکی از غزوه‌هایش می‌رفت، دربارهٔ ایشان شایعه‌پراکنی می‌کردند و می‌گفتند: «او کشته و اسیر شد!» مسلمانان از این سخن اندوهگین می‌شدند و نزد پیامبر خدا (ص) گلایه می‌بردند؛ از این‌رو خدای عزّوجلّ دربارهٔ این موضوع نازل فرمود: « لَئِنْ لَمْ يَنْتَهِ -إلي قوله- إِلاّٰ قَلِيلاً » (اگر دست برندارند... تا آنجا که می‌فرماید: مگر اندکی)، یعنی به تو فرمان می‌دهیم که آنان را از مدینه بیرون برانی، مگر اندک‌زمانی.