تفسیر آیهٔ ۵۹ سورهٔ احزاب

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ » تا پایان آیه؛ ای پیامبر، به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمنان بگو چادرهایشان (پوشش‌های فراگیرشان) را بر خود فرو افکنند. «جلابیب» جمع «جلباب» است، و آن جامه‌ای است سرتاسری که زن خود را با آن می‌پوشاند و تمام بدنش را در بر می‌گیرد، یا مقنعه و روسریِ بلندی است که سر و صورتش را با آن می‌پوشاند.

و سخن خدای متعال که می‌فرماید: « يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ » یعنی خود را با آن بپوشانند تا گریبان‌ها و سینه‌هایشان در برابر بینندگان آشکار نشود.

و سخن خدای متعال که می‌فرماید: « ذٰلِكَ أَدْنيٰ أَنْ يُعْرَفْنَ فَلاٰ يُؤْذَيْنَ » (این [پوشش] نزدیک‌تر است به اینکه شناخته شوند تا آزار نبینند)؛ یعنی پوشاندن تمام بدن بیشتر به این سبب است که شناخته شوند که اهل پوشش و پاک‌دامنی‌اند و در نتیجه آزار نبینند؛ یعنی اهل فسق و تباهی با ایجاد مزاحمت و تعرض به آنان آزار نرسانند.

و گفته شده است: معنای آیه این است که این پوشش مناسب‌تر است برای آنکه شناخته شوند زنانِ آزاد و مسلمان‌اند، تا مبادا به گمان اینکه کنیزند یا از زنان غیرمسلمان (اهل کتاب یا جز آنان) هستند مورد مزاحمت قرار گیرند؛ اما وجه نخست به مقصود آیه نزدیک‌تر است.

بحث روایی

و در تفسیر قمی دربارهٔ این سخن خدای متعال که می‌فرماید: « يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوٰاجِكَ وَ بَنٰاتِكَ وَ نِسٰاءِ الْمُؤْمِنِينَ-يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ » (ای پیامبر، به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمنان بگو چادرهایشان را بر خود فروپوشند) آمده است: سبب نزول این آیه آن بود که زنان به مسجد می‌رفتند و پشت سر پیامبر خدا (ص) نماز می‌خواندند؛ پس چون شب فرامی‌رسید و برای نماز مغرب و نماز عشا بیرون می‌آمدند، جوانان بر سر راهشان می‌نشستند و آنان را آزار می‌دادند و مزاحمشان می‌شدند؛ از این‌رو خدای متعال نازل فرمود:

« يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ » تا آخر آیه («ای پیامبر...»).

و در کتاب «الدر المنثور»، عبدالرزاق، عبد بن حُمید، ابوداود، ابن‌مُنذر، ابن‌ابی‌حاتم و ابن‌مَردَوَیه از امّ‌سلمه روایت کرده‌اند که گفت: هنگامی که این آیه نازل شد: « يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلاَبِيبِهِنَّ » (چادرهای خود را بر خویش فروپوشند)، زنان انصار بیرون آمدند، در حالی که به‌سبب جامه‌های سیاهی که بر تن داشتند، گویی کلاغ‌هایی بر سر دارند.