تفسیر آیهٔ ۴۶ سورهٔ روم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مِنْ آيٰاتِهِ أَنْ يُرْسِلَ الرِّيٰاحَ مُبَشِّرٰاتٍ وَ لِيُذِيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » (و از نشانه‌های او این است که بادها را نویدبخش می‌فرستد، و تا از رحمت خویش به شما بچشاند و تا کشتی به فرمانش روان گردد و تا از فضل او [روزی] بجویید، و باشد که سپاسگزاری کنید). مقصود از نویدبخش (مُبَشِّرات) بودنِ بادها، مژده دادنِ آنها به بارش باران است؛ زیرا اندکی پیش از فرود آمدن باران می‌وزند.

و این سخن خدای متعال: « وَ لِيُذِيقَكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ » (تا از رحمت خود به شما بچشاند)، معطوف به جایگاه «مبشرات» است؛ زیرا در آن معنای تعلیل (بیان علت) نهفته است و در تقدیر چنین است: «بادها را می‌فرستد تا به شما بشارت دهند و تا از رحمت خود به شما بچشاند». مراد از چشاندن رحمت، رسیدن انواع نعمت‌هایی است که بر وزش باد مترتب می‌شود؛ مانند گرده‌افشانی درختان، برطرف ساختن بوهای بد و عفونت‌ها، پاک‌سازی هوا و دیگر اموری که اطلاق این عبارت شامل آن‌ها می‌شود.

و این سخن او: « وَ لِتَجْرِيَ الْفُلْكُ بِأَمْرِهِ » (و تا کشتی‌ها به فرمان او روان شوند)، یعنی به سبب وزش و جریان بادها حرکت کنند. و فرموده‌اش: « وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ » (و تا از فضل او روزی بجویید)، یعنی تا از رزق او که همان بخشش و احسان اوست، طلب کنید.

و این سخن خدای متعال: « وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ » (و باشد که سپاسگزاری کنید)، هدفی معنوی است، همان‌گونه که هدف‌های ذکرشدهٔ پیشین، هدف‌های مادی و ظاهری بودند. شکر عبارت است از به‌کارگیری نعمت به گونه‌ای که بر نعمت‌بخشیِ انعام‌کننده‌اش دلالت کند، یا ستایش زبانی از او با یادآوری نعمت‌هایش؛ و این کار در نهایت بر پرستش و عبادت او منطبق می‌شود. از همین رو، کلمهٔ «لعلّ» (شاید/باشد که) آورده شده که معنای امیدواری می‌دهد؛ زیرا هدف‌های معنوی و اختیاری گاهی محقق نمی‌شوند و تخلف می‌پذیرند.