تفسیر آیهٔ ۱ سورهٔ روم

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ و ۲ با هم

در کتاب «الدر المنثور»، احمد، تِرمِذی (که حدیث را نیکو شمرده)، نَسائی، ابن مُنذِر، ابن ابی‌حاتم، طَبَرانی در «الکبیر»، حاکم (که آن را صحیح دانسته)، ابن مَردَوَیه، بَیهَقی در «الدلائل» و ضیاء از ابن‌عباس روایت کرده‌اند که دربارهٔ سخن خداوند: « الم غُلِبَتِ الرُّومُ » (الف، لام، میم. رومیان شکست خوردند) گفت: شکست خوردند و [سپس] پیروز شدند.

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۴ با هم

[ابن‌عباس] گفت: مشرکان دوست داشتند ایرانیان بر رومیان پیروز شوند، چرا که آنان بت‌پرست بودند؛ و مسلمانان دوست داشتند رومیان بر ایرانیان چیره گردند، زیرا اهل کتاب بودند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

می‌گویم: در این‌باره روایت‌های دیگری نیز هست که مضامینِ آن‌ها در مجموع با یکدیگر اختلاف دارد؛ در برخی از آن‌ها آمده است که شرط‌بندی (قمار) میان ابوبکر و اُبَیّ بن خَلَف بود، در برخی دیگر آمده که میان مسلمانان و مشرکان روی داد و ابوبکر از جانبِ مسلمانان و اُبَیّ از جانبِ مشرکان بود، در پاره‌ای از آن‌ها آمده که میان دو گروه رخ داد، و در برخی دیگر آمده که میان ابوبکر و مشرکان بود، چنان‌که در همین روایت آمده است. ادامه در متن کامل

همچنین مهلتِ تعیین‌شده در پاره‌ای از این روایات، سه سال، در برخی پنج سال، در برخی شش سال و در برخی دیگر هفت سال آمده است. ادامه در متن کامل

و در برخی از آن‌ها آمده است که مهلت تعیین‌شدهٔ نخستین که هفت سال بود در مکه سپری شد، و ابوبکر به فرمان پیامبر (ص) دو سال دیگر به آنان مهلت داد (مدت را تمدید کرد) و سپس رومیان پیروز شدند؛ و در برخی روایات بر خلاف این آمده است. ادامه در متن کامل

سپس در پاره‌ای روایات آمده است که مهلت دوم در مکه به پایان رسید، و در برخی دیگر آمده است که پس از هجرت سپری شد و پیروزی رومیان در روز جنگ بدر رخ داد، و در برخی دیگر، روز حدیبیه ذکر شده است. ادامه در متن کامل

و در برخی روایات آمده است که چون ابوبکر با پیروزی رومیان در قمار بر آنان چیره شد، مالِ شرط‌بندی را که صد شتر جوان بود از آنان گرفت و نزد پیامبر (ص) آورد؛ آن حضرت فرمود: «إنه سحت تصدق به» (این مال، حرام است؛ آن را صدقه بده). ادامه در متن کامل

و آنچه همهٔ این روایات بر آن هم‌داستان‌اند، این است که او با آنان قمار (شرط‌بندی) کرد و بر آنان پیروز شد و این قمار با اشاره و سفارش پیامبر (ص) بوده است؛ و این امر را چنین توجیه کرده‌اند که این ماجرا پیش از تحریم قمار رخ داده، چراکه قمار همراه با شراب در سورهٔ مائده تحریم شد و این سوره در اواخر دوران پیامبر (ص) نازل شده است. ادامه در متن کامل

اما با آنچه پیش‌تر در تفسیر آیهٔ شراب و قمار بیان کردیم، ثابت شده است که شراب از همان آغاز بعثت حرام بوده و از احکامِ شناخته‌شدهٔ دین بوده است که شراب و زنا حرام‌اند. ادامه در متن کامل

گذشته از این، شراب و قمار به صراحت آیهٔ بقره از مصادیق «اثم» (گناه) هستند: «يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِمٰا إِثْمٌ كَبِيرٌ» (از تو دربارهٔ شراب و قمار می‌پرسند، بگو: در آن دو گناهی بزرگ است؛ بقره: ۲۱۹)؛ و گناه نیز به صراحت آیهٔ اعراف حرام شمرده شده است: «قُلْ إِنَّمٰا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوٰاحِشَ مٰا ظَهَرَ مِنْهٰا وَ مٰا بَطَنَ وَ الْإِثْمَ وَ الْبَغْيَ» (بگو: پروردگار من تنها کارهای بسیار زشت—چه آشکارش و چه پنهانش—و گناه و ستم‌ناحق را حرام کرده است؛ … ادامه در متن کامل

و حتی به فرض آنکه تحریم تا اواخر دوران پیامبر (ص) به تأخیر افتاده باشد، باز هم این سخن آن حضرت (ص) به ابوبکر هنگامی که مال شرط‌بندی را نزدش آورد با اشکال روبه‌رو می‌شود که فرمود: آن مال «سُحت» (حرام) است و سپس فرمود: «آن را صدقه بده»؛ چراکه هیچ راهی برای تصحیح چیزی از این ماجرا وجود ندارد، با موازین فقهی نمی‌توان این مطالب را درست دانست؛ و کسانی که در توجیه این امر به تکلف و زحمت افتاده‌اند، سخنانی گفته‌اند که جز بر اشکال آن نمی‌افزاید. ادامه در متن کامل

افزون بر این، ادعای روایت مبنی بر اینکه ایرانیان بت‌پرست بوده‌اند، با واقعیت تاریخیِ آن قوم سازگار نیست؛ زیرا آنان هرچند مشرک بودند، بت نمی‌پرستیدند و بتی برای خود برنمی‌گزیدند. ادامه در متن کامل