تفسیر آیهٔ ۹۴ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

پس اگر از آوردن تورات و تلاوت آن خودداری می‌کنید، اعتراف کنید که شمایید که بر خدا دروغ می‌بندید و شمایید که ستمکارید؛ و این همان سخن خدای متعال است که می‌فرماید: «فَمَنِ افْتَرىٰ -تا آنجا که می‌فرماید- الظّٰالِمُونَ» (پس هر کس پس از این بر خدا دروغ بندد، آنان همان ستمکارانند).

خدای متعال می‌فرماید: «فَمَنِ افْتَريٰ عَلَي اللّٰهِ الْكَذِبَ مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ فَأُولٰئِكَ هُمُ الظّٰالِمُونَ» (پس هر کس بعد از این بر خدا دروغ ببندد، آنان همان ستمکاران‌اند). ظاهر این آیه آن است که سخن خدای سبحان است و پیامبرش (ص) را مخاطب ساخته است؛ بنابراین، مایهٔ دلگرمی و آرامش خاطر پیامبر (ص) است به اینکه دشمنان یهودی‌اش، پس از این بیان روشن، به سبب دروغ بستن بر خدا ستمکارانِ واقعی هستند؛ و نیز گوشه‌کنایه‌ای به یهودیان است، و کلام جنبهٔ کنایی دارد.

اما احتمال اینکه این کلام، دنبالهٔ سخن پیامبر (ص) باشد، با ظاهر مفرد بودنِ نشانهٔ خطاب در اشاره در فرمودهٔ: «مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ» (پس از این) سازگار نیست؛ و بنا بر این فرض نیز سخن در مسیر کنایه و پرده‌پوشی بر طرفِ شکست‌خورده است تا کلام موقعیت پذیرش پیدا کند، همان‌طور که خدای متعال می‌فرماید: «إِنّٰا أَوْ إِيّٰاكُمْ لَعَليٰ هُديً أَوْ فِي ضَلاٰلٍ مُبِينٍ» (سبأ: ۲۴؛ همانا ما یا شما بر هدایتیم یا در گمراهیِ آشکار). و مشارٌالیه در «ذٰلِكَ» (این)، همان روشنگری و حجّت است.

و اینکه فرمود: «مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ» (پس از این)، با آنکه دروغ‌بندنده در هر حال ستمکار است، از این رو است که ستم پیش از آشکار شدنِ حقیقت تحقق نمی‌یابد (چنان‌که گفته‌اند). و حصر در فرمودهٔ: «فَأُولٰئِكَ هُمُ الظّٰالِمُونَ» (آنان همان ستمکاران‌اند)، در هر صورت قصرِ قلب (انحصارِ تأکیدی برای واژگون کردن ادعای طرف مقابل) است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان آیات

تفسیر آیه‌های ۹۳ تا ۹۵ با هم

اما پیوند دیگر آیات با بیانات گذشته کاملاً روشن و بدون هیچ تردید و ابهامی است.

مفسران در توضیح معنای آیه بیان‌های گوناگونی دارند، اما در هر حال همگی یادآور شده‌اند که آیه در مقام پاسخ به شبهه‌ای است که یهود دربارهٔ نسخ مطرح کرده بودند؛ چنان‌که گذشت.