تفسیر آیهٔ ۶۲ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «إِنَّ هٰذٰا لَهُوَ الْقَصَصُ الْحَقُّ وَ مٰا مِنْ إِلٰهٍ إِلاَّ اللّٰهُ» (به راستی این همان داستان راستین است و هیچ معبودی جز خدا نیست [آل‌عمران: ۶۲]). واژهٔ «هٰذا» (این) اشاره به همان سرگذشت عیسی (ع) است که پیش‌تر بیان شد، و این سخن دربردارندهٔ قصر قلب (حصر برای ردّ و دگرگون ساختن باور طرف مقابل) است؛ یعنی آنچه ما بازگفتیم حقیقت دارد، نه آن ادعایی که مسیحیان دربارهٔ ماجرای عیسی مطرح می‌کنند.

آوردن ادات «إنّ»، حرف «لام» و ضمیر فصل (هو)، تأکید بسیار رسایی است تا مایهٔ آرامش خاطر پیامبر خدا (ص) و دلگرمی ایشان در امر مباهله باشد؛ از این طریق که صفت یقین، بصیرت و اعتماد او را به وحیی که خدای پاک و منزه بر وی فرو فرستاده، بیدار و استوار می‌دارد. به دنبال آن، تأکید دوم با ذکر حقیقت از طریق لازمه‌اش آمده است، و آن سخن الهی است: «وَ مٰا مِنْ إِلٰهٍ إِلاَّ اللّٰهُ» (و هیچ معبودی جز خدا نیست)؛ چراکه این جمله، لازمهٔ برحق بودنِ داستان یادشده است.

خدای متعال می‌فرماید: «وَ إِنَّ اللّٰهَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ» (و بی‌گمان تنها خداست که شکست‌ناپذیر و دانا است). این جمله به آغاز آیه معطوف است و با تأکید فراوانی که دربردارد، آرامش‌بخشی و دلگرمی دیگری برای پیامبر (ص) است؛ به این بیان که خداوند هرگز از یاری‌رساندن به حق و تأیید آن ناتوان نمی‌ماند، و هرگز به سبب بی‌توجهی یا نادانی، از آن غفلت نمی‌ورزد؛ زیرا او «عزیز» است (پس از آنچه اراده کند درنمی‌ماند) و «حکیم» است (پس نادانی نمی‌کند و کاری را مهمل نمی‌گذارد)، نه آن معبودی جز خدای پاک و منزه که پندارهای نادرستِ دشمنان حق تراشیده‌اند.

از اینجا حکمت آوردنِ این دو نام: «اَلْعَزِيزُ الْحَكِيمُ» روشن می‌شود، و نیز این نکته که این کلام برای قصرِ قلب (ردّ باور نادرست مخالفان) یا قصرِ افراد (نفی هرگونه شریک در این اوصاف) بیان شده است.