تفسیر آیهٔ ۴۳ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «يٰا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَ اسْجُدِي وَ ارْكَعِي مَعَ الرّٰاكِعِينَ» (ای مریم، برای پروردگارت خضوع و طاعت پیشه کن، و سجده بگزار و با رکوع‌کنندگان رکوع نما). چنان‌که گفته شده، قنوتْ پایبندی به طاعت از سر خضوع و فروتنی است؛ سجده نیز امری شناخته‌شده است، و رکوعْ خم شدن یا به‌طور مطلق، اظهار فروتنی و خاکساری است.

از آنجا که ندا دادن سبب جلب توجه خوانده‌شده (مُنادَى) و متوجه ساختنِ درک او به سوی نداکننده (مُنادِی) است، تکرار ندا در اینجا به منزلهٔ این است که به او گفته شود: ما نزد خود برای تو پیامی پس از پیامی دیگر داریم، پس به هر دو گوش فرا ده: نخستین پیام، کرامتی است که خدا با بخشیدن آن منزلت به تو ارزانی داشته و آن چیزی است که تو نزد خدا داری، و دومین پیام، وظیفهٔ بندگی است که در برابر آن بر عهدهٔ تو می‌آید و آن حقی است که خدای پاک و منزه بر گردن تو دارد، تا این بندگی، ادای حق بندگی و سپاسگزاری برای آن منزلت باشد. بنابراین، بازگشتِ معنای سخن به این است که فرمودهٔ او: «يٰا مَرْيَمُ اقْنُتِي...» (ای مریم، خضوع پیشه کن...)، به منزلهٔ نتیجه و فرعی برای این فرمودهٔ اوست که: «يٰا مَرْيَمُ إِنَّ اللّٰهَ اصْطَفٰاكِ...» (ای مریم، همانا خدا تو را برگزید...)؛ یعنی وقتی ماجرا چنین است، پس خضوع پیشه کن و سجده بگزار و با رکوع‌کنندگان رکوع نما. و بعید نیست که هر یک از خصلت‌های سه‌گانهٔ یادشده در این آیه، فرع و نتیجهٔ یکی از خصلت‌های سه‌گانهٔ مذکور در آیهٔ پیشین باشد؛ هرچند این نکته خالی از پوشیدگی نیست و باید در آن تأمل شود.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی دیگری دربارهٔ معنای «محدَّث» (کسی که فرشتگان با او سخن می‌گویند

تفسیر آیه‌های ۴۲ تا ۶۰ با هم

و اما آنچه در روایات آمده که مُحَدَّث (کسی که فرشتگان با او سخن می‌گویند) صدا را می‌شنود و فرشته را به چشم نمی‌بیند، حمل بر تفاوتِ حیثیّت و ویژگی می‌شود نه ناسازگاری و مانعة‌الجمع بودنِ این دو معنا؛ بدین معنا که ملاک در محدَّث بودنِ انسان این است که صدا را بشنود بدون آنکه دیدن فرشته لازم باشد؛ پس اگر بر حسب اتفاق هنگام شنیدن صدا فرشته را هم ببیند، این دیدن از آن رو نیست که او محدَّث است. ادامه در متن کامل

در اینجا وجه دیگری نیز هست، و آن اینکه مراد از معاینه و دیدنی که نفی شده، مشاهدهٔ حقیقت و ذاتِ خود فرشته باشد نه صورتِ مثالی‌ای که بدان متمثل می‌شود (شکل می‌گیرد)؛ زیرا آیات قرآن بیش از مشاهدهٔ مثال را اثبات نمی‌کنند، چنان‌که آشکار است. ادامه در متن کامل

و در اینجا وجه سوم دیگری نیز هست که برخی آن را احتمال داده‌اند، و آن اینکه دیدنی که نفی شده مربوط به وحیِ تشریعی (احکام شریعت) است؛ بدین صورت که فرشته برای محدَّث آشکار شود و حکمی شرعی را به او القا کند، و این کار برای پاسداشت و حفظ مقام قانون‌گذارانِ شریعت از پیامبران و رسولان الهی است. ادامه در متن کامل