تفسیر آیهٔ ۱۷۸ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «وَ لاٰ يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا» (و کسانی که کافر شدند هرگز گمان نبرند...). چون خداوند دلِ پیامبرش را دربارهٔ شتاب کافران در کفر آرامش بخشید [و آشکار ساخت] که این شتاب در حقیقت تسخیری الهی است تا به جایی رانده شوند که هیچ بهره‌ای در آخرت برایشان نماند، سخن را متوجه خود کافران کرد و روشن ساخت که سزاوار نیست آنان به مهلت و فرصت الهی که نصیبشان شده شادمان باشند؛ زیرا این مهلت دادن، کشاندن تدریجیِ (استدراجِ) آنان به‌سوی فزونیِ گناه است، و در ورای آن، عذابی فراگیر و چیره در انتظارشان است که چیزی جز خواری به همراه ندارد. همهٔ این‌ها بر پایهٔ سنت تکمیل (رساندن هر موجود به کمالِ سرشت و فرجامش) انجام می‌پذیرد.

بحث روایی

در تفسیر عیاشی از امام باقر (ع) روایت شده است که از ایشان پرسیدند: آیا برای کافر مرگ بهتر است یا زندگی؟ فرمود: مرگ هم برای مؤمن بهتر است و هم برای کافر؛ زیرا خدا می‌فرماید: «وَ مٰا عِنْدَ اللّٰهِ خَيْرٌ لِلْأَبْرٰارِ» (و آنچه نزد خداست برای نیکوکاران بهتر است)، و نیز می‌فرماید:

«لاٰ يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّمٰا نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ» (کسانی که کفر ورزیدند مپندارند مهلتی که به آنان می‌دهیم برایشان خوب است)

تا پایان آیه.

می‌گویم: استدلالِ یادشده در روایت با شیوه و مذاقِ امامان اهل بیت کاملاً سازگار نیست؛ چراکه «ابرار» گروهی خاص از مؤمنان‌اند، نه همهٔ آنان؛ مگر آنکه گفته شود: مراد از ابرار، همهٔ مؤمنان هستند از آن جهت که در هر یک از آنان بهره‌ای از برّ و نیکی وجود دارد. و این معنا در کتاب «الدر المنثور» از ابن‌مسعود نیز روایت شده است.