تفسیر آیهٔ ۱۱۹ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «هٰا أَنْتُمْ أُولاٰءِ تُحِبُّونَهُمْ» تا آخر آیه («هان! شما همان کسانی هستید که آنان را دوست می‌دارید...»). ظاهر آن است که «أُولاٰءِ» اسم اشاره و لفظ «هَا» برای تنبیه (آگاه‌سازی) است، و واژهٔ «أَنْتُمْ» میان «هَا» و «أُولاٰءِ» فاصله انداخته است؛ و معنای آن «أَنْتُمْ هٰؤُلاٰءِ» (شما همان‌هایید) است، مانند سخن عرب‌ها که می‌گویند:

«زَيْدٌ هٰذَا وَ هِنْدٌ هٰذِهِ كَذٰا وَ كَذٰا»؛ یعنی: «این زید است که چنین و چنان است، و این هند است که چنین و چنان است».

و فرمودهٔ الهی: «وَ تُؤْمِنُونَ بِالْكِتٰابِ كُلِّهِ»؛ حرف «لام» [در «الْكِتَاب»] برای جنس است؛ یعنی شما به همهٔ کتاب‌های آسمانی که از سوی خدا فرو فرستاده شده — هم کتاب آنان و هم کتاب خودتان — ایمان دارید، در حالی که آنان به کتاب شما ایمان نمی‌آورند. و عبارتِ «وَ إِذٰا لَقُوكُمْ قٰالُوا آمَنّٰا» بدین معناست که آنان دورو و منافق‌اند. و سخن خدای متعال: «وَ إِذٰا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنٰامِلَ مِنَ الْغَيْظِ»؛ «عَضّ» گرفتن چیزی با دندان‌ها همراه با فشردن است، و «أَنَامِل» جمع «أَنْمُلَة» به معنای سرانگشت است، و «غَيْظ» همان خشم شدید است؛ و گاز گرفتن سرانگشتان برای چیزی، مَثَلی است که برای حسرت‌خوردن و افسوس‌کشیدن از سر خشم و غیظ زده می‌شود.

و کلام الهی: «قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ» (بگو با خشمتان بمیرید)، نفرینی علیه آنان در قالب امر است؛ و با همین نکته، این جمله به کلام پس از آن پیوند می‌یابد که می‌فرماید: «إِنَّ اللّٰهَ عَلِيمٌ بِذٰاتِ الصُّدُورِ»؛ یعنی بارخدایا، آنان را در خشمشان بمیران که تو به راز سینه‌ها — یعنی دل‌ها یا همان جان‌ها — دانایی.