تفسیر آیهٔ ۱۱۸ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاٰ تَتَّخِذُوا بِطٰانَةً مِنْ دُونِكُمْ» تا آخر آیه («ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از غیر خودتان هم‌راز و محرمی برنگزینید...»). دوستِ هم‌راز (ولیجه) «بِطانه» نامیده شده که همان آستر جامه و بخشِ چسبیده به بدن است، بر خلاف «ظِهاره» که رویهٔ لباس است؛ چراکه چنین هم‌رازی از درون انسان و آنچه پنهان و پوشیده می‌دارد آگاه می‌شود. و کلام الهی: «لاٰ يَأْلُونَكُمْ» یعنی در حق شما کوتاهی نمی‌کنند [از هیچ فساد و آسیبی فروگذار نمی‌کنند]. و «خَبٰالاً» یعنی شرّ و فساد، و واژهٔ «خَبَل» به معنای دیوانگی نیز از همین ریشه است، زیرا فساد و پریشانی عقل است. و عبارتِ «وَدُّوا مٰا عَنِتُّمْ»، که در آن «ما» مصدریه است، یعنی رنج و زیانِ سختِ شما را دوست دارند. و فرمودهٔ الهی: «قَدْ بَدَتِ الْبَغْضٰاءُ مِنْ أَفْوٰاهِهِمْ»، مقصود از آن، آشکار شدن کینه و دشمنی از لحن گفتار و لغزش‌های زبان آنان است؛ بنابراین در این تعبیر، استعاره‌ای به کار رفته است؛ استعاره‌ای لطیف و همراه با کنایه. و خداوند آنچه را در سینه‌هایشان پنهان است برنشمرده، بلکه عبارتِ «وَ مٰا تُخْفِي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ» را مبهم گذاشته است تا اشاره کند که آن کینه‌توزی به دلیل تنوع و بزرگی‌اش در وصف نمی‌گنجد؛ و با همین نکته معنای کلمهٔ «أَكْبَرُ» تأکید می‌یابد.