وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّبِعُواْ سَبِيلَنَا وَلۡنَحۡمِلۡ خَطَٰيَٰكُمۡ وَمَا هُم بِحَٰمِلِينَ مِنۡ خَطَٰيَٰهُم مِّن شَيۡءٍۖ إِنَّهُمۡ لَكَٰذِبُونَ
و کسانی که کفر ورزیدند به کسانی که ایمان آوردند گفتند: راهِ ما را پیروی کنید تا گناهانتان را ما بر دوش کشیم؛ در حالی که آنان هیچ چیزی از گناهانشان را بر دوش نخواهند کشید، بی‌گمان آنان دروغگویند.
تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر
بحث روایی
تفسیر آیه‌های ۱ تا ۱۳ با هم
می‌گویم: چنان‌که می‌بینی، روایات دربارهٔ سبب نزول آیات با یکدیگر اختلاف دارند؛ و پیش‌تر گذشت که مقتضای سیاق آیات سوره این است که همگی یکپارچه مکی هستند. ادامه در متن کامل
تفسیر آیه‌های ۱۲ و ۱۳ با هم
و در همان کتاب دربارهٔ سخن خدای متعال: « وَ قٰالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا-اِتَّبِعُوا سَبِيلَنٰا وَ لْنَحْمِلْ خَطٰايٰاكُمْ » (و کسانی که کافر شدند به کسانی که ایمان آوردند گفتند: راه ما را پیروی کنید و بگذارید ما گناهانتان را بر عهده گیریم) (عنکبوت: ۱۲) آمده است: کافران به مؤمنان می‌گفتند: با ما همراه شوید، زیرا آنچه شما از آن می‌ترسید چیزی نیست، و اگر هم حق باشد ما بار گناهانتان را به دوش می‌کشیم. از این رو خدای عزوجل آنان را دو بار عذاب می‌کند: یک بار برای گناهان خودشان و یک بار برای گناهان دیگران.
تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ عنکبوت، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۱۶، صفحهٔ ۱۰۷ تا ۱۱۱ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/29/12/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنٰا وَ لْنَحْمِلْ خَطٰايٰاكُمْ وَ مٰا هُمْ بِحٰامِلِينَ مِنْ خَطٰايٰاهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِنَّهُمْ لَكٰاذِبُونَ » (و کسانی که کفر ورزیدند به کسانی که ایمان آوردند گفتند: راه ما را پیروی کنید و ما گناهان شما را بر دوش می‌کشیم؛ در حالی که آنان چیزی از گناهانشان را بر دوش نخواهند کشید، قطعاً آنان دروغگویند). مراد از «کسانی که کفر ورزیدند»، مشرکان مکه هستند که نخستین بار در برابر دعوت حق کفر ورزیدند، و مراد از «کسانی که ایمان آوردند»، مؤمنانِ نخستین به آن دعوت‌اند. و اینکه به آنان گفتند: « اِتَّبِعُوا سَبِيلَنٰا وَ لْنَحْمِلْ خَطٰايٰاكُمْ » (راه ما را پیروی کنید و ما گناهان شما را بر دوش می‌کشیم)، نوعی جلب نظر و دلجویی و آسوده‌خاطر کردنِ آنان بود تا گمان کنند اگر به شرک بازگردند و راه ایشان را پی بگیرند، در هر صورت مسئولیتی بر عهدهٔ آنان نخواهد بود؛ چرا که اگر در این کار گناهی نباشد که هیچ، و اگر هم گناهی باشد، مشرکان آن را از جانبِ آنان بر دوش می‌کشند. از همین رو نگفتند: «و لنحمل خطاياكم لو كانت» (اگر گناهی باشد گناهانتان را بر دوش می‌کشیم)، بلکه سخن را مطلق و بدون هیچ قیدی بیان کردند.
پس گویا گفته‌اند: فرض کنیم که پیروی شما از راه ما گناه باشد، ما آن گناه و همهٔ گناهانی را که از آن سرچشمه می‌گیرد از جانب شما بر دوش می‌کشیم؛ یا اینکه ما همهٔ گناهان شما را به طور کلی بر دوش می‌گیریم که این گناه نیز از جملهٔ آنهاست.
و این سخنِ خدا که: « وَ مٰا هُمْ بِحٰامِلِينَ مِنْ خَطٰايٰاهُمْ مِنْ شَيْءٍ » (و آنان چیزی از گناهانشان را بر دوش نخواهند کشید)، پاسخی ردکننده به سخنِ مشرکان است که گفتند: « وَ لْنَحْمِلْ خَطٰايٰاكُمْ » (و ما گناهان شما را بر دوش می‌کشیم)؛ و این پاسخی همراه با دلیل و برهان است، چرا که اگر پیروی از راه مشرکان و بازگشت از ایمان به خدا گناه باشد، گناهی در پیشگاه خداست که دامنگیرِ خودِ بازگشتگان به شرک می‌شود، و انتقال آن از عهده و مسئولیت آنان به دیگری، نیازمند اجازه و رضایت خداست؛ زیرا اوست که آنان را بر این گناه بازخواست و کیفر می‌کند، و خودِ خدای پاک و منزه صریحاً می‌فرماید: « مٰا هُمْ بِحٰامِلِينَ مِنْ خَطٰايٰاهُمْ مِنْ شَيْءٍ » (آنان چیزی از گناهانشان را بر دوش نخواهند کشید)، و این نفی را به هر چیزی از گناهانشان عمومیت بخشیده است.
و این سخنِ [خدا] که: « إِنَّهُمْ لَكٰاذِبُونَ » (قطعاً آنان دروغگویند)، دروغگو دانستنِ مشرکان است؛ زیرا سخنشان که گفتند: « وَ لْنَحْمِلْ خَطٰايٰاكُمْ » (و ما گناهان شما را بر دوش می‌کشیم)، متضمن این ادعای ضمنی است که اگر آنان گناهان مؤمنان را بر عهده گیرند، آن گناهان به ایشان منتقل می‌شود و خداوند نیز به آنان چنین اجازه‌ای می‌دهد.