تفسیر آیهٔ ۸۰ سورهٔ قصص

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قٰالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوٰابُ اللّٰهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صٰالِحاً » تا آخر آیه (و کسانی که دانش به آنان داده شده بود گفتند: وای بر شما! پاداش خدا برای کسی که ایمان آورده و کار شایسته کرده بهتر است...). «ویل» به معنای هلاکت است و هم برای نفرین به نابودی به کار می‌رود و هم برای بازداشتن از کاری ناپسند؛ و در این‌جا برای بازداشتن از آن آرزو کردن است.

و گویندگان این سخن، همان مؤمنانِ اهل معرفت به خدا هستند که با این کلام، آن نادانانی را مخاطب قرار می‌دهند که آرزو می‌کردند مانند آنچه به قارون داده شده به آنان نیز داده شود و آن را بی هیچ قید و شرطی سعادتی بزرگ می‌پنداشتند. مراد آنان این است که پاداش الهی برای کسی که ایمان بیاورد و عمل صالح انجام دهد، از آنچه به قارون داده شده بهتر است؛ پس اگر مؤمن و شایسته‌کارند، باید آن پاداش را آرزو کنند.

و سخن پروردگار که می‌فرماید: « وَ لاٰ يُلَقّٰاهٰا إِلاَّ الصّٰابِرُونَ » (و این [حقیقت] را جز شکیبایان فرا نمی‌گیرند)؛ «تلقِیَه» به معنای فهماندن است و «تلقّی» به معنای فهمیدن و پذیرفتن. به گفتهٔ مفسران، ضمیر «ها» به همان کلامی بازمی‌گردد که از سیاق سخن فهمیده می‌شود؛ و معنا چنین است: این سخن را ـ که همان گفتار اهل علم است: «ثَوٰابُ اللّٰهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صٰالِحاً» (پاداش خدا برای کسی که ایمان بیاورد و کار شایسته کند بهتر است) ـ جز شکیبایان درنمی‌یابند و نمی‌پذیرند.

برخی نیز گفته‌اند: ضمیر به «سیره» یا «طریقه» (شیوه و روش) بازمی‌گردد و معنای تلقّیِ آن، فهمیدنش یا توفیق یافتن برای عمل به آن است.

«شکیبایان» کسانی هستند که به صفت صبر در سختی‌ها، صبر بر طاعت‌های الهی و صبر در خودداری از گناهان آراسته‌اند. دلیل اینکه تنها آنان این سخن یا این شیوه را فرامی‌گیرند، آن است که باور داشتن به اینکه پاداش آخرت از بهره‌های دنیوی برتر است ـ باوری که از ایمان و عمل صالح جداشدنی نیست و این دو نیز با چشم‌پوشی از بسیاری از خواسته‌های نفسانی و محروم ماندن از بسیاری از دلخواه‌ها همراه‌اند ـ جز از کسی برنمی‌آید که خصلت شکیبایی بر تلخیِ مخالفت با طبع و سرپیچی از فرمان نفس امّاره (نفس بسیار فرمان‌دهنده به بدی) را در خود داشته باشد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷۶ تا ۸۴ با هم

خدای پاک و منزه داستان قارون از بنی‌اسرائیل را پس از آن بیان فرموده که این سخنِ مشرکان را بازگو کرد: ادامه در متن کامل

« إِنْ نَتَّبِعِ الْهُديٰ مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنٰا » (اگر همراه تو از هدایت پیروی کنیم، از سرزمینمان ربوده [و بیرون رانده] می‌شویم) و با پاسخ‌هایی که گذشت به آنان جواب داد تا از سرگذشت او عبرت بگیرند؛ چرا که وضعیت او گویای وضعیتِ خودِ آنان بود. ادامه در متن کامل