تفسیر آیهٔ ۵۴ سورهٔ قصص

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أُولٰئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِمٰا صَبَرُوا وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَهِ السَّيِّئَهَ » تا آخر آیه؛ در این آیه، برای کارهایی که انجام داده‌اند وعده‌ای نیکو به آنان داده شده و از رفتار پسندیده و مدارایشان با نادانانِ مشرک ستایش به عمل آمده است. از این رو، نزدیک‌ترین برداشت به ذهن این است که مقصود از دو بار پاداش دادن به آنان، پرداخت پاداش ایمان به کتاب خودشان و پاداش ایمان به قرآن باشد، و نیز شکیبایی‌شان بر ایمانی پس از ایمانِ دیگر، با وجود دشواری مخالفت با هوای نفس که در هر دو ایمان نهفته است.

و برخی گفته‌اند: مقصود این است که پاداش آنان به سبب شکیبایی‌شان بر دین خود و پایداری در برابر آزار کافران و تحمل سختی‌ها به آنان داده می‌شود؛ در حالی که دانستی سیاق آیات کدام معنا را تأیید می‌کند.

و سخن خدای متعال که: « وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَهِ السَّيِّئَهَ » تا آخر آیه؛ «درء» به معنای دفع کردن است. دربارهٔ مقصود از نیکی و بدی، برخی گفته‌اند: سخن نیکو و سخن زشت است؛ برخی گفته‌اند: عمل نیک و عمل بد است که همان معروف و منکرند؛ و گروهی نیز گفته‌اند: خوی نیکو و خوی ناپسند است که همان بردباری و نادانی (تندخویی) باشد. سیاق آیات با همین معنای اخیر سازگارتر است؛ بنابراین معنا چنین می‌شود که آنان آزار مردم را با مدارا از خود دور می‌کنند؛ و معنای باقی‌ماندهٔ آیه نیز روشن است.

بحث روایی

و در همان کتاب، دربارهٔ معنای این سخن که خدای متعال می‌فرماید: « وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَهِ السَّيِّئَهَ » آمده است: و از یحیی بن سلام نقل شده که گفته است: «با بردباری، نادانیِ نادان را دفع می‌کنند»، و معنایش این است که با مدارا با مردم، آزارشان را از خود دور می‌سازند. و مانند این از امام صادق (ع) نیز روایت شده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۵۲ تا ۵۵ با هم

سپس خدای سبحان گروهی از اهل کتاب را ستود که مشرکان دربارهٔ پیامبر (ص) و قرآن به آنان مراجعه کرده بودند، و آنان ایمان و تصدیق خود را به مشرکان آشکار ساختند و از سخنان بیهوده‌ای که مشرکان روبه‌رویشان گفتند، روی برتافتند. ادامه در متن کامل