تفسیر آیهٔ ۴۵ سورهٔ قصص

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لٰكِنّٰا أَنْشَأْنٰا قُرُوناً فَتَطٰاوَلَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ » (بلکه ما نسل‌هایی پدید آوردیم و روزگار بر آنان به درازا کشید). «تطاول العمر» به معنای طولانی‌شدن روزگار و سپری‌شدن زمانی دراز است. این جمله استدراکی (توضیحی برای رفع توهم) است از نفیِ آمده در سخن پیشین که فرمود: « وَ مٰا كُنْتَ بِجٰانِبِ الْغَرْبِيِّ » (و تو در سمت غربی نبودی)، و معنا چنین است:

تو آنجا حضور نداشتی تا شاهد آنچه رخ داد باشی، ولی ما پس از او نسل‌هایی پدید آوردیم و روزگارشان به درازا کشید، سپس سرگذشت او و خبر فرود آمدن کتاب بر او را بر تو نازل کردیم؛ بنابراین، از آنجا که قرینهٔ کلام به روشنی گویای ماجراست، در کلام ایجاز به حذف (کوتاه‌گویی با حذف بخش‌های روشن) به کار رفته است.

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مٰا كُنْتَ ثٰاوِياً فِي أَهْلِ مَدْيَنَ تَتْلُوا عَلَيْهِمْ آيٰاتِنٰا وَ لٰكِنّٰا كُنّٰا مُرْسِلِينَ » (و تو در میان مردم مَدیَن مقیم نبودی که آیات ما را بر آنان بخوانی، بلکه ما بودیم که فرستنده بودیم). «ثاوی» یعنی مقیم و ساکن؛ چنان‌که گفته می‌شود: «ثَوَى فِي الْمَكَانِ»، یعنی در آنجا اقامت گزید. ضمیر در « عَلَيْهِمُ » (بر آنان) به مشرکان مکه بازمی‌گردد که پیامبر (ص) آیات خدا را—که بازگوکنندهٔ ماجراهای موسی (ع) در مدت اقامتش در مَدیَن بود—برایشان تلاوت می‌کرد.

و عبارت « وَ لٰكِنّٰا كُنّٰا مُرْسِلِينَ » (بلکه ما فرستنده بودیم)، استدراکی است از نفیِ آمده در آغاز آیه.

معنای آیه چنین است: تو در میان مردم مَدیَن—که شعیب و قوم او بودند—اقامت نداشتی تا شاهد آنچه بر موسی در آنجا گذشت باشی و آیات ما را که بیانگر سرگذشت او در آن دیار است برای مشرکان بخوانی؛ بلکه ما تو را به سوی قومت فرستادیم و این آیات را به تو وحی کردیم تا بر آنان فروخوانی.