تفسیر آیهٔ ۱۳ سورهٔ قصص

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَرَدَدْنٰاهُ إِليٰ أُمِّهِ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهٰا وَ لاٰ تَحْزَنَ وَ لِتَعْلَمَ أَنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَ لٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لاٰ يَعْلَمُونَ » (پس او را به مادرش بازگرداندیم تا چشمش روشن شود و غمگین نگردد و بداند که وعدهٔ خدا حق است، ولی بیشترشان نمی‌دانند). این سخن نیز نتیجهٔ ماجرای پیشین است، با در نظر گرفتن مطالبی محذوف که سیاق بر آن دلالت دارد؛ و چکیدهٔ سخن اینکه خواهرش گفت: «آیا شما را به چنین خانواده‌ای راهنمایی کنم؟»، و آنان با خشنودی پذیرفتند؛ پس او آنان را به مادر موسی راهنمایی کرد و کودک را به وی سپردند، و ما بدین‌گونه با هماهنگ ساختن این اسباب، او را به مادرش بازگرداندیم.

و جملهٔ « كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهٰا وَ لاٰ تَحْزَنَ وَ لِتَعْلَمَ » (تا چشمش روشن شود و اندوهگین نگردد و بداند...) بیانگر دلیلِ بازگرداندن اوست. مراد از علم در اینجا، یقین یافتن از راه مشاهده است؛ زیرا او پیش از این نیز می‌دانست که وعدهٔ خدا حق است و بانویی باایمان بود، و با این بازگرداندن تنها خواسته شد که با مشاهدهٔ عینی یقین پیدا کند که وعدهٔ خدا حق است.

و مراد از وعدهٔ خدا، به‌طور کلی هر وعدهٔ الهی است؛ به دلیل این بخش از آیه که می‌فرماید: « وَ لٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لاٰ يَعْلَمُونَ » (ولی بیشترشان نمی‌دانند)؛ یعنی به آن یقین ندارند و در وعده‌های خدای متعال تردید می‌کنند و دل‌هایشان بدان آرام نمی‌گیرد؛ و حاصلش این است که مادر موسی با مشاهدهٔ محقق شدن این وعده‌ای که خداوند به او داده بود، یقین کند که همهٔ وعده‌های خدای متعال حق است.

و چه بسا گفته شود مراد از وعدهٔ خدا، خصوصِ همان وعده‌ای است که در آیهٔ پیشین یاد شد: « إِنّٰا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَ جٰاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ » (ما او را به تو بازمی‌گردانیم و از پیامبرانش قرار می‌دهیم)؛ ولی چنان‌که گذشت، جملهٔ بعدی یعنی « وَ لٰكِنَّ » (ولی بیشترشان...) با این معنا سازگار نیست.