تفسیر آیهٔ ۶۹ سورهٔ نمل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كٰانَ عٰاقِبَهُ الْمُجْرِمِينَ » (بگو: در زمین بگردید و بنگرید فرجامِ مجرمان چگونه بوده است)؛ هشداری است و بیم‌دادنی به آنان به سبب انکارِ وعدهٔ پیامبران دربارهٔ رستاخیز، با این فرمان که در زمین سیر کنند و بنگرند سرانجامِ مجرمانی که پیامبرانِ بیم‌دهنده از رستاخیز را تکذیب می‌کردند، چگونه شد؛ چراکه نگریستن به فرجام کار آنان، بر اساس آنچه خانه‌های ویران و دیارهای خالی‌شان نشان می‌دهد، برای عبرت‌آموزانِ اهل بصیرت بسنده است. و در تعبیر از تکذیب‌کنندگان به «مجرمان»، برای مؤمنان لطفی نهفته است تا از گناهان دوری گزینند.

چنین گفته شده است.

و ممکن است این آیه دلیلی شمرده شود که بر معاد دلالت دارد؛ و بیان آن بدین‌گونه است که پایان یافتنِ کارِ مجرمان به عذاب استیصال (عذابی نابودگر که ریشه و تبار را برمی‌اندازد)، دلیلی است بر اینکه شأن جرم و ستم این است که بر آن بازخواست شود، و عملِ انسان — چه نیکی باشد چه جرم — برای عاملش ثبت و نگهداری می‌شود و به‌زودی به حسابش می‌رسند؛ و از آنجا که عمومِ این حسابرسی و پاداش و کیفر — به‌ویژه دربارهٔ کارهای نیک — در دنیا واقع نمی‌شود، بی‌گمان این امر در نشئه‌ای دیگر خواهد بود که همان سرای آخرت است.

پس آیه در معنای این سخن خدای متعال خواهد بود: «أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجّٰارِ» (ص: ۲۸؛ آیا کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند، همانند تبهکاران در زمین قرار می‌دهیم، یا پرهیزگاران را چون بدکاران می‌گردانیم؟)، و مؤید این بیان، این سخن است که:

« عٰاقِبَهُ الْمُجْرِمِينَ » (فرجامِ مجرمان)؛ زیرا اگر مقصود تنها تهدید و بیم‌دادنِ تکذیب‌کنندگانِ پیامبران بود، مناسب‌تر آن بود که گفته شود: «عاقبة المكذبين» (فرجامِ تکذیب‌کنندگان)، همان‌گونه که پیش‌تر به آن اشاره شد.