تفسیر آیهٔ ۲۴ سورهٔ نمل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَجَدْتُهٰا وَ قَوْمَهٰا يَسْجُدُونَ لِلشَّمْسِ مِنْ دُونِ اللّٰهِ » (نمل: ۲۴؛ «او و قومش را دیدم که به‌جای خدا، برای خورشید سجده می‌کنند...»)؛ یعنی آنان چنین گروهی بودند: خورشیدپرستانی از شمارِ بت‌پرستان.

و سخن خدای متعال: « وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطٰانُ أَعْمٰالَهُمْ » (نمل: ۲۴؛ «و شیطان اعمالشان را برایشان آراست»)، به‌منزلهٔ عطفِ تفسیر برای جملهٔ پیش از خود است؛ و در عین حال، زمینه‌چینی برای سخنِ پس از آن است: « فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ » (نمل: ۲۴؛ «و آنان را از راه بازداشت»)؛ چراکه آراسته جلوه دادنِ اعمالشان توسط شیطان—که همان سجده‌کردن و دیگر رفتارهای تقرب‌جویانهٔ آنان بود—همان چیزی است که ایشان را از راه خدا، یعنی یگانه‌پرستی و بندگیِ تنها او، بازداشت و مانعشان شد.

مطلق آوردنِ واژهٔ «السبیل» (راه) بدون اضافه کردنش به خدای متعال، اشاره به این است که این راه، با توجه به فطرتِ انسان، بلکه با توجه به آفرینشِ عمومیِ همهٔ موجودات، یگانه راهی است که ذاتاً و به خودیِ خود راهِ راستین و معیّن به شمار می‌آید.

و سخن خدای متعال: « فَهُمْ لاٰ يَهْتَدُونَ » (نمل: ۲۴؛ «پس آنان راه نمی‌یابند»)، نتیجه‌گیری از بازداشته شدنِ آنان از راه است؛ زیرا با بسته شدنِ راه، دیگر راهی برای رفتن نمی‌ماند و در نتیجه هدایتی نیز در کار نخواهد بود؛ این نکته را دریاب.