تفسیر آیهٔ ۷۲ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

نخست اینکه: عبادت، نمایان ساختنِ خواریِ پرستنده و نیازمندی‌اش به معبود است؛ بنابراین هیچ‌گاه خالی از دعا و درخواستی از سوی عابد برای معبود نیست، و دعا نیز وابسته به این است که معبود به آن آگاه باشد و آنچه را که با آن خوانده می‌شود بشنود؛ در حالی که بت‌ها پیکره‌هایی جمادی و بی‌جان‌اند و شنوایی ندارند، پس پرستش آنها هیچ معنایی ندارد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷۰ تا ۷۲ با هم

و کوتاه‌سخن اینکه، پاسخ آنان به پرسش ابراهیم که: « مٰا تَعْبُدُونَ » (چه می‌پرستید؟)، با گفتنِ: « نَعْبُدُ أَصْنٰاماً » (بت‌هایی را می‌پرستیم)، بیانگر این بود که این پیکره‌های پرستیده‌شده نمادهایی هستند که به خاطر غیر خودشان در نظر گرفته شده‌اند نه برای خودشان. و ابراهیم همین سخن آنان یعنی « نَعْبُدُ » (می‌پرستیم) را گرفت و با آن به مناظره با ایشان پرداخت؛ چرا که استقلال بت‌ها در معبود واقع شدن، با بت‌بودنِ آنها سازگاری ندارد؛ به این معنا که نمادهایی برای دیگری باشند؛ و چون خودِ آنها مقصود عبادت قرار گرفته‌اند، لازم است آنچه هدف اصلی از عبادت است—یعنی جلب سود یا دفع زیان با روآوردنِ عبادی، دعا و درخواست—را در بر داشته باشند؛ در حالی که بت‌ها از اینکه درخواستی را بدانند یا دعای درمانده‌ای را با رساندن سود یا برطرف کردن زیانی پاسخ گویند به کلی دورند؛ و از همین رو بود که ابراهیم با گفتنِ « هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ » (آیا صدای شما را می‌شنوند...) از آنان پرسش نمود.

تفسیر آیه‌های ۷۲ و ۷۳ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ أَوْ يَنْفَعُونَكُمْ أَوْ يَضُرُّونَ » ([ابراهیم] گفت: آیا هنگامی که [آنها را] می‌خوانید صدای شما را می‌شنوند؟ یا به شما سودی می‌رسانند یا زیانی می‌زنند؟). آن حضرت (ع) در پرستش بت‌ها از دو جهت بر آنان خرده گرفت:

بنابراین، هر یک از این دو آیه دربردارندهٔ یکی از این دو جهتِ اعتراض است؛ و [ابراهیم] آنها را در قالب پرسش آورد تا آنان را ناگزیر از اعتراف سازد.