تفسیر آیهٔ ۲۲۶ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۲۴ تا ۲۲۶ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الشُّعَرٰاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغٰاوُونَ » (و شاعران را گمراهان پیروی می‌کنند) ــ تا آنجا که می‌فرماید: «لَا يَفْعَلُونَ» ([آنچه را] انجام نمی‌دهند) ــ؛ این آیات، پاسخی است به این تهمتِ مشرکان به پیامبر (ص) که او را شاعر می‌خواندند؛ و پس از پاسخ دادن به این ادعای آنان که می‌گفتند شیطانی دارد که قرآن را به او وحی می‌کند، به این موضوع توجه داده شده است.

تفسیر آیه‌های ۲۲۴ تا ۲۲۷ با هم

و این دو ادعا ــ یعنی سخن آنان که جنّی نزد او می‌آید و این گفتارشان که او شاعر است ــ از مطالبی بود که پیش از هجرت در مکه پیوسته بر زبان می‌راندند تا با آن، دعوت حق را پس بزنند؛ و همین نکته مؤید مکی بودنِ این آیات است، برخلاف دیدگاه کسانی که گفته‌اند این آیات در مدینه نازل شده‌اند. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۲۲۵ و ۲۲۶ با هم

و این سخن او: « أَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وٰادٍ يَهِيمُونَ وَ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ مٰا لاٰ يَفْعَلُونَ » (آیا ندانسته‌ای که آنان در هر وادی سرگردانند، و چیزهایی می‌گویند که خود عمل نمی‌کنند؟)، در لغت گفته می‌شود:

«هامَ يَهِيمُ هَيَماناً» یعنی بی‌هدف و سرگردان به هر سو رفت؛ و مقصود از سرگردانیِ شاعران در هر وادی، افسارگسیختگیِ آنان در سخن‌سرایی است بی آنکه در مرزی متوقف شوند؛ چه بسا باطلِ ناپسند را چنان می‌ستایند که گویی حقِ پسندیده است، و چه بسا امر زیبا را مانند امر زشت و ناپسند هجو می‌کنند، و گاه به باطل فرامی‌خوانند و از حق بازمی‌دارند؛ و این خود انحراف از راه فطرت انسانی است که بر رشد استوار است و به حق فرامی‌خواند. همچنین اینکه سخنانی می‌گویند که خود انجام نمی‌دهند، انحراف از راه مستقیم فطرت است.

تفسیر آیه‌های ۲۲۴ تا ۲۲۶ با هم

خلاصهٔ استدلال این سه آیه آن است که پیامبر (ص) شاعر نیست؛ زیرا از شاعرانْ گمراهان پیروی می‌کنند، چون هنرشان بر پایهٔ گمراهی و خلافِ رشد استوار است؛ اما کسانی که از آن حضرت پیروی می‌کنند، تنها برای دستیابی به رشد و رسیدن به واقعیت و حقیقت‌جویی از او پیروی می‌کنند، چرا که سخنانِ دربردارندهٔ دعوت او، بر پایهٔ حق و رشد بنا شده است نه باطل و گمراهی.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۲۲۵ و ۲۲۶ با هم

و در تفسیر قمی آمده است که فرمود: مردم را موعظه می‌کنند و خود پند نمی‌گیرند، از کار ناپسند نهی می‌کنند و خود دست برنمی‌دارند، و به کار نیک فرمان می‌دهند و خود بدان عمل نمی‌کنند؛ و آنان همان کسانی هستند که خداوند درباره‌شان فرمود: « أَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِي كُلِّ وٰادٍ يَهِيمُونَ » (شعراء: ۲۲۵؛ آیا ندانسته‌ای که آنان در هر وادی سرگردانند؟)؛ یعنی به هر مسلک و مذهبی درمی‌آیند، « وَ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ مٰا لاٰ يَفْعَلُونَ » (شعراء: ۲۲۶؛ و سخنانی می‌گویند که خود عمل نمی‌کنند)، و آنان همان کسانی هستند که حق آل محمد را غصب کردند.

تفسیر آیه‌های ۲۲۳ تا ۲۲۷ با هم

می‌گویم: این روایت و روایات هم‌معنای آن، همان چیزی است که برخی را واداشته است تا بگویند پنج آیهٔ پایانی سوره مدنی هستند؛ و سخن دربارهٔ این موضوع را در هنگام تفسیر این آیات دانستی. ادامه در متن کامل